BRÜKSEL (AA) - ATA UFUK ŞEKER / SELEN VALENTE - Avrupa Birliği (AB) Komisyonunun Genişlemeden Sorumlu Üyesi Marta Kos, Türkiye ile AB ilişkilerinde yeni bir bakış açısına ihtiyaç olduğunu belirterek, AB-Türkiye arasında işbirliğini güçlendirmek ve güven inşa etmenin her iki tarafın da yararına olacağını söyledi.
Kos, Anadolu Ajansına, 5-6 Şubat tarihlerinde gerçekleştireceği Türkiye ziyareti öncesi değerlendirmelerde bulundu.
'Bu Türkiye'ye ilk resmi ziyaretim olacak ve çok heyecanlıyım ancak göreve başladığım ilk günden beri Türkiye ile temas halindeyim.' diyen Kos, ziyaretin özellikle Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ile yoğun temaslarının bir devamı niteliğinde olduğunu anlattı.
Kos, 'Bence AB ve Türkiye ilişkilerine yeni bir bakış açısıyla yaklaşmanın tam zamanı geldi.' ifadesini kullandı.
Yeni bakış açısının aynı zamanda AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen'in Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile yaptığı birçok görüşmede de dile getirdiği bir yaklaşım olduğunu belirten Kos, 'Gerçekten zorlu zamanlarda yaşıyoruz. Etrafımızdaki dünya değişiyor. Emperyalist davranışların geri dönüşünü görüyoruz. Çin, Rusya ve ABD kendi çıkar alanlarını agresif bir şekilde genişletiyorlar.' dedi.
Kos, bu süreçte Avrupa ve Türkiye'nin nerede konumlandığının önemine işaret ederek, 'Bence AB ve Türkiye arasındaki daha güçlü ortaklıklar hepimizin kazancına olur. AB ve Türkiye'yi ayıranlardan çok daha fazla birleştiren unsurlar var. Bunun üzerinde gerçekten çalışmalıyız. Ekonomilerimiz birbirine çok bağımlı. Göç alanında her iki tarafta da yaşananlar diğer tarafı etkiliyor. Umarım yakında Ukrayna ile imzalanacak barış anlaşmasının, özellikle Türkiye'yi çok önemli bir ortak olarak gördüğüm Karadeniz'de, Avrupa'daki gerçekleri nasıl değiştireceğini görmemiz gerekecek.' değerlendirmesinde bulundu.
- Güven inşası vurgusu
Türkiye ve AB'nin büyük resme bakarak ve birlikte daha fazla çalışıldığında neler yapabileceğini görmeleri gerektiğini ifade eden Kos, 'Bu yüzden yeni bir bakış açısına ve sabırlı olmaya ihtiyacımız var. Büyük değişikliklerin bir gecede gerçekleşmeyeceğini biliyorum. Ziyaretim sırasında da çok önemli olduğunu düşündüğüm şey ortaklar arasında güven inşa etmek.' dedi.
Kos, Türkiye'de daha güçlü demokratik kurumlar görmek istediklerini, bunun üzerinde çalışacağını ifade etti.
Komisyon Üyesi Kos, AB'nin ulaşım, enerji, dijital ve insan odaklı bağlantılar kurmayı hedefleyen jeopolitik yaklaşımı olan bağlantısallık stratejisi hakkında, 'Türkiye'yi, AB'nin bağlantı gündemi olarak adlandırdığı konunun merkezinde görüyorum. Yani Avrupa'yı Orta Asya ile nasıl daha iyi bağlayabiliriz ve bu Orta Koridor'u çok güçlü bir bağlantıya nasıl dönüştürebiliriz. Bunu Türkiye olmadan yapamayız.' diye konuştu.
- Avrupa Yatırım Bankası Türkiye'ye dönüyor
Bağlantısallık stratejisinin ulaşım, enerji, ticaret ve dijitalleşme ile ilgili olduğuna işaret eden Kos, 'Kafkasya'da birlikte başarabileceğimiz çok şey var. Bu yüzden Avrupa Yatırım Bankası'nın Türkiye'ye geri dönmesinden de çok mutluyum. Ankara ziyaretim sırasında her biri 100 milyon avro değerinde iki proje imzalayacağız. Bu, Avrupa Yatırım Bankası'nın yeniden faaliyete başlaması anlamına geliyor. Biliyorsunuz ki geçmişte bu birkaç yıl mümkün olmamıştı.' dedi.
AB bankası olarak faaliyet gösteren ve stratejik projelere finansman sağlayan Avrupa Yatırım Bankası'nın Türkiye'de yer alacağına işaret eden Kos, 'Bu şimdi başlangıç ve çok mutluyum çünkü, geçen yılki üst düzey diyaloğumuzda ve ekonomi görüşmelerimizde, iş dünyası temsilcilerimiz bu yeniden etkileşimi gerçekten çok isterdi. Ve şimdi bu gerçekleşiyor. Yani imzalayacaklar, ben de bu sürece şahit olacağım.' dedi.
Yenilenebilir enerji alanında yatırımlar yapılacağını ve Avrupa Yatırım Bankası ile birlikte Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD) ve Dünya Bankası'nın da bu bağlantı gündeminde önemli bir rol oynayacağını anlatan Kos, temasları kapsamında, Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu ve Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar ile de görüşeceğini söyledi.
- AB ticaret anlaşmalarının etkileri
Kos, AB'nin son dönemde MERCOSUR ülkeleri ve Hindistan'la yaptığı ticaret anlaşmalarının Gümrük Birliği nedeniyle Türkiye'ye olası etkilerine ilişkin bir soru üzerine, 'Bazıları, AB'nin bu jeopolitik durumda veya bugünkü zorluklarda yeterince güçlü olup olmadığından şüphe duyuyor. Şimdi Avrupa'nın MERCOSUR veya Hindistan gibi ülkelerle serbest ticaret anlaşmaları yapabilmesi çekiciliğimiz hakkında çok şey söylüyor. 450 milyonluk bir pazarız. Yani dünyanın en büyük tek pazarıyız. Bahsettiğiniz anlaşmalar çok önemli. AB ile Türkiye arasındaki ticaret, MERCOSUR ile ticaretimizin neredeyse iki katı. Bu rakamlarla vurgulamak istediğim şey, AB ve Türkiye arasındaki ticaret ilişkilerinin önemi.' dedi.
Kos, Gümrük Birliği'nin 30 yıldır güncellenemediğini anımsatarak, 'Geniş bir perspektiften bakıldığında, bu belirsiz zamanlarda Çin, Rusya ve ABD'nin ilgi alanları göz önüne alındığında, güvenilir ortaklarla iş yapmamızın giderek daha önemli hale geleceğini düşünüyorum. İkili ticareti geliştirmek için yapabileceğimiz birçok şey var.' ifadesini kullandı.
'İş dünyanızdan bir mektup aldım. Financial Times'da da yayınlanan bu mektup, AB ve Türkiye ilişkilerinin geleceğini nasıl gördüklerini anlatıyor.' diyen Kos şöyle devam etti:
' Bence bu ticaret ilişkisinden çok daha fazla verim almalıyız. Buna Gümrük Birliği'nin işleyişini iyileştirmek ve var olan bazı engelleri kaldırmak da dahil. Bence bu açık bir istek ve olasılık ancak savunma işbirliğinde olduğu gibi, her iki taraf da bunun üzerinde çalışmalı. Ben bunun üzerinde ilerleyebilmemiz için bütün enerjimi ortaya koyacağım. Bugün sahip olduğumuz bu büyük fırsatı gerçekten kaçırmamalıyız. Ancak bu ortak projemiz olmalı ve özen gösterilmeli.'
Dünya'nın Gümrük Birliği'nin yapıldığı 30 yıl öncesine kıyasla çok değiştiğini anımsatan Kos, bütün siyasi gelişmelerin ve özellikle de Güney Kıbrıs Rum Yönetimi ile ilişkilerin bu alanda ilerlemeye yardımcı olabileceğini sözlerine ekledi.
Kos, neler yapılabileceğini keşfetmek ve ilerlemek istediğine işaret etti.
- 'Made in Europe girişimi Türkiye'yi dışlayamaz'
AB ülkelerinde kamu alımlarında Avrupa şirketlerine öncelik verilmesini içeren 'Made in Europe' girişimi hakkında Kos, 'Avrupa'da Üretilmiştir ilkesi, ticaret dünyasının da nasıl değiştiğine bir yanıt niteliğinde.' dedi.
Son dönemde kuralların giderek azaldığını, ticaretteki bağımlılıkların şantaj veya silah olarak kullanıldığını anlatan Kos, AB'nin bunu önlemek istediğini belirtti.
Kos, 'Kamu parasını harcarken, bunun gerçekten Avrupa'da veya Avrupa'ya yakın yerlerde çalışmayı seçen, yenilik yapmak isteyen, yatırım yapmak isteyen, Avrupa'da ve güvenebileceğimiz yerlerde üretim yapmak isteyen şirketlere fayda sağladığından emin olmak istiyoruz. Bence bu bir güvenlik meselesi. Dolayısıyla ticaretin güvenlik sorunuyla çok yakından bağlantılı olduğu nokta burası.' yorumunu yaptı.
'Avrupa'da Üretilmiştir' tartışmalarının henüz sona ermediğini anımsatan Kos, 'Ekonomik mantığın jeopolitik mantığımızla uyumlu olması gerektiğini her zaman savunacağım. Kimin ortağımız olduğunu ve hangi ortakla daha iyi bir kazan-kazan durumu elde edebileceğimizi görmeliyiz. Ekonomik ve jeopolitik mantığı birlikte ele alırsak, bu Türkiye'yi dışlayamaz. Daha önce de söylediğim gibi, konu kamu alımlarıyla ilgili. Öyleyse konuşalım, Türkiye ile AB arasındaki ticaretin daha da gelişmesini sağlamak için bu alanda neler yapabileceğimizi konuşalım.' dedi.
AB Komisyonu üyesi Kos, Made in Europe girişiminde Türkiye'nin rolü hakkında, 'Türkiye'nin bazı politikalarımızda daha derin bir rol oynamasını çok isteriz ancak bunun için yerine getirilmesi gereken bazı şartlar var.' ifadesini kullandı.
Kos, Ankara'da Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek ile de görüşeceğine işaret ederek, 'Üst düzey diyaloglara yeniden başlamış olmamızın önemli olduğunu düşünüyorum. Geçen yıl ekonomi, ticaret, göç, güvenlik, araştırma, inovasyon ve tarım alanlarında üst düzey diyalogumuz oldu. Bunun doğru yönde ilerlediğimizi gösterdiğini düşünüyorum. Ayrıca, enerji ve ulaştırma konularında da üst düzey diyaloglar gerçekleştirebilirsek çok mutlu olurum. Şu an için mümkün değil ama bunun mümkün olması için neler yapabileceğimize bakacağız.' dedi.
'Daha fazla güvene ihtiyacımız var.' diyen Kos, 'Büyük değişimler bir gecede olmayacak. Değişim ancak güven inşa edebilirsek gerçekleşecek.' ifadesini kullandı.
- Genişleme
Kos, Türkiye'nin tam üyelik perspektifini koruyan bir aday ülke olmasına rağmen üyelik süreciyle ilgili siyasi engellerle karşılaştığının hatırlatılması üzerine, 'Biliyorsunuz, 2018'den beri Türkiye ile müzakereler veya katılım sürecinde bir duraklama var ancak biz Türkiye'yi hala aday ülke olarak görüyoruz.' diye konuştu.
Kos, 'Türkiye'nin çok uzun bir demokratik geleneğe ve güçlü bir sivil topluma sahip olduğunu biliyorum ve bunu güçlendirmek istiyoruz. Bu da AB ile Türkiye arasında güveni artıracaktır.' mesajını verdi.
AB'nin 450 milyonluk bir iç pazara sahip olduğunu belirterek, 'Olasılıklar çok büyük. Eğer demokrasi alanında yeni bir gelişmeyle yeni bir enerji katabilirsek, bence gerçekten çok daha fazlasını başarabiliriz.' dedi.
Katılım sürecinin hem aday ülkeler hem de üye ülkelerdeki dinamiklerden etkilendiğini aktaran Kos, 'Elbette, onlar da (üye ülkeler) takip ediyorlar ve biz de materyaller hazırlıyoruz. Aday ülkelerimizle birlikte çalışıyoruz. Karar alma süreci birlikte yapılıyor.' değerlendirmesini yaptı.
Kos, 'Elde edebileceğimiz herhangi bir ilerlemenin bir şekilde ikili ilişkilerle, sadece Kıbrıs'la değil, aynı zamanda Kıbrıs ve yeni Kıbrıs çözüm görüşmeleriyle de bağlantılı olduğunu biliyoruz ve bu görüşmelerin devam edebilmesi için büyük bir fırsat olduğunu umuyorum.' diye konuştu.
- Savunma
Avrupa'nın savunma sanayi kapasitesini güçlendirme çabaları ve güvenlik politikasında karşılaştığı zorluklar ışığında, Türkiye'nin bir NATO müttefiki olarak stratejik anlamda daha fazla katkıda bulunabileceğine dair görüşünün sorulması üzerine Kos, şunları kaydetti:
' Türkiye'nin çok önemli, güvenilir bir NATO ortağı olduğunu ve NATO'nun ikinci büyük üyesi olduğunu görüyoruz. NATO, daha geniş anlamda Avrupa'da barış ve güvenliği sağlayan kurum olmuştur. Ayrıca, dronelerinizin Ukrayna'daki savaşın başlangıcında belirleyici bir rol oynadığını gördük. Türkiye'nin savaşta oynadığı rolü gördük. Tüm bunlar nedeniyle Türkiye'nin Avrupa için doğal bir ortak olduğunu düşünüyorum ve daha fazla birlikte çalışabilirsek, her ikimiz için de iyi olur.'
'Belirli koşullar altında, eğer şirketlerinizin Avrupa'da iştirakleri varsa şirketleriniz zaten çok güçlü bir şekilde iş birliği yapabilir veya yeniden silahlanma programlarımızın bir parçası olabilirler.' yorumunu yapan Kos şunlara dikkati çekti:
' Şahsen ben, Türkiye'nin Avrupa'daki güvenlik alanında daha güçlü bir şekilde yer almasını gerçekten görmek isterim. Ancak tekrar ediyorum, daha önce de söylediğim gibi, Türkiye'nin Avrupa'da güvenlik düzeyinde yaptığımız işlere katılımı, üye devletlerde ve özellikle Kıbrıs'ta olanlarla çok ilgili. Dolayısıyla, yeni Kıbrıs çözüm görüşmeleri, bu alanda da iyileştirmeler için gördüğüm bir fırsattır. Ancak tartışılmaz bir gerçek var ki Türkiye gerçekten çok önemli bir NATO ve güvenlik ortağı.'
- Vize serbestisi
Kos, Türkiye ile vize diyaloğu konusunda geçen yıl kabul edilen 'Cascade' sistemine değinerek, 'Geçen yıl göç konusunda yapılan üst düzey diyalog sayesinde, bir tür kademeli sistem uygulamaya koyduk. Yani Türk vatandaşları için bazen çoklu vize almak daha kolay oluyor ve bu şimdiden sonuç veriyor.' dedi.
AB Komisyon üyesi, 'Türkiye'den gelen kişiler için vizesiz seyahat imkanı görmek istiyoruz ve vize serbestleştirmesine geçme teklifimiz geçerli. Henüz yerine getirilmesi gereken altı kriterimiz var.' ifadesini kullandı.
Ankara ziyaretinde vize konusunu önceliklendireceğini dile getiren Kos, 'Bağlantılılıktan bahsederken, ticaret, ulaşım ve enerji anlamında sert güçten bahsediyordum. Ama bağlantılılıktan bahsederken, insanlar arasındaki bağlantıları da vurgulamak istiyorum.' şeklinde konuştu.
Türkiye'nin çok önemli bir bölgesel oyuncu olduğunu vurgulayan Kos sözlerini şöyle tamamladı:
'Bazen politikacılar, biliyorsunuz, sadece para, gayrisafi yurtiçi hasıla ve ticaret hacmi hakkında konuşma eğilimindeyiz. Ama biliyorsunuz bazen bu halklar arası ilişkilerin yardımıyla, diğer her alanda daha da fazlasını yapabiliriz. Bu yüzden, bir sonraki Ankara ziyaretimde, insanlarla daha fazla etkileşim kurmak, kültürünüzü, kimliğinizi daha iyi tanımak istiyorum. Türkiye gibi bölgesel bir güç olarak geçmişte ve bugün gerçekten çok güçlü bir etki yarattı.'
