SEBASTİA (AA) - FARUK HANEDAR/MUHAMMED EMİN CANİK - Filistinliler, işgal altındaki Batı Şeria'nın Sebastia beldesinde İsrail'in göz diktiği arkeolojik miraslarını, arazilerini ve evlerini kaybetme korkusu yaşıyor.
İşgal altındaki Batı Şeria'nın Nablus kentinin kuzeyinde yer alan Sebastia, çok sayıda medeniyete ev sahipliği yapan binlerce yıllık arkeolojik mirasıyla dikkati çekiyor. 1990'larda Oslo Anlaşmalarıyla ikiye bölünen bölgede, Sebastia Antik Kenti İsrail askeri yönetimi altındaki 'C bölgesinde' kalırken Sebastia beldesi ise sivil idaresi Filistin Yönetimi'ne ait 'B bölgesi'nde kabul edildi.
Arkeolojik kazıları Filistin topraklarının Yahudileştirilmesi için araç olarak kullanan Tel Aviv yönetimi, antik İsrail Krallığı'nın başkenti olduğunu öne sürerek, göz diktiği bölgede, C bölgesinde kalan antik kent ve çevresindeki 1800 dönümlük alanı kamulaştırmaya hazırlanıyor.
Bu kapsamda, İsrail Miras Bakanı Amihai Eliyahu, geçen aylarda bölgeye 32 milyon şekel (10 milyon dolardan fazla) yatırım yapacaklarını ve antik kent ile beldenin ortasındaki meydanda dalgalanan dev Filistin bayrağını kaldırarak yerine İsrail bayrağı dikeceklerini açıkladı.
Bölgedeki arazilerine girerken dahi zorluk yaşayan ve İsrail ordusunun tacizlerine maruz kalan Filistinlilerin antik kente giremeyeceği şartların oluşturulmak istendiği beldenin kültür mirası, gerçek sahiplerinden gasbedilme tehlikesiyle karşı karşıya.
Tüm bunlara ek olarak, uluslararası hukuku hiçe sayan İsrail yönetiminin, işgal altında tuttuğu Batı Şeria'nın A ve B bölgelerinde 'kültürel miras, arkeolojik alanlar, çevresel riskler ve su kaynakları' gibi gerekçeleri öne sürerek kuracağı sivil idarelerle toprak gasbını genişletmeye yönelik aldığı kabine kararı ise sadece antik kent ve çevresindeki araziler için değil, Sebastia beldesi için de bir tehdidin ortaya çıkmasına neden oldu.
- 'Sebastia beldesinin de tehdit altında olacağından endişe duyuyoruz'
Arkeoloji alanında çalışan İsrailli sivil toplum kuruluşu Emek Shaveh Dış İlişkiler Koordinatörü Talya Ezrahi, Demir Çağı'ndan bugüne hayatın sürekliliğini temsil eden Sebastia'da; Demir Çağı, Helenistik, Roma, Bizans, Haçlılar, Memlük ve Osmanlı dönemlerine ait etkileyici kalıntılar bulunduğunu belirtti.
Ezrahi, 'Tarihi bir Filistin köyü olan Sebastia ve halkı, yüzyıllardır Sebastia'nın koruyucuları olmuştur. Şimdi İsrail hükümeti, Sebastia'yı kamulaştırmak istediğini zaten açıkladı ve bu alanı, yerleşimciler tarafından yönetilecek ve kontrol edilecek ayrı bir alan olarak geliştirmeyi planlıyorlar. Bu alan, sadece bir dönemi vurgulayan bir İsrail alanı haline getirilecek.' ifadelerini kullandı.
Sebastia beldesi ile Sebastia arkeolojik sit alanının birbirinden ayrılmaz bir bütün olduğuna işaret eden Ezrahi, 'Hükümetin aldığı birkaç karar ve Knesset'te (İsrail Meclisi) ilerleyen bir yasa, Sebastia'yı Filistin köyünden koparmakla tehdit ediyor.' dedi.
Tel Aviv yönetiminin 3 sene önce Sebastia'yı İsrail hükümeti ve yerleşimci bölge konseyi tarafından kontrol edilecek bir alan haline getirmek için 30 milyon şekel yatırım yapmaya karar verdiğini hatırlatan Ezrahi, şunları kaydetti:
'Pazar günü alınan kabine kararı, sivil idareye B bölgesinde de bazı yaptırımlar uygulama yetkisi verdi. Dolayısıyla, alanın kendisi İsrail'in kontrolündeki C bölgesinde olsa da artık sivil idarenin köy içinde de yaptırımlar uygulama yetkisine sahip olması nedeniyle, Sebastia beldesinin de tehdit altında olacağından endişe duyuyoruz.'
- 'Bu alanlar, ister B Bölgesi ister C Bölgesi olsun, tamamen Filistinlilere ait mülklerdir'
Belediye Başkanı Muhammed Azim ise 'Sebastia, Nablus'un kuzeybatısında yer alan bir Filistin beldesidir. Nüfusu 4 bin olan Sebastia, tarihi, kültürel mirası ve medeniyetinin yanı sıra Yuhanna Kilisesi'ne ev sahipliği yapması dolayısıyla önemli dini konumuyla da öne çıkmaktadır.' dedi.
Sebastia'da çok ciddi ihlaller yaşandığını aktaran Azim, 'İşgalci İsrail, 1967'den beri işgal altında tuttuğu Sebastia'ya yönelik saldırılarını yoğunlaştırdı. Oslo Anlaşmaları'nın ardından Sebastia, B ve C bölgeleri olarak ikiye ayrıldı. Arkeolojik alanların çoğu C bölgesinde yer almaktadır.' diye konuştu.
İsrail'in özellikle Ekim 2023'ten sonra Sebastia'ya yönelik ihlallerini artırdığını belirten Filistinli Belediye Başkanı, 'Kasım 2025'te İsrail, Sebastia ve Filistin'deki en önemli tarihi ve dini mekanlara el koyarak Sebastia şehrine son darbeyi vuran bir kararname yayınladı. İşgalci İsrail güçleri, bu bölgedeki varlıkları aracılığıyla Filistin bayrağını indirmeye ve yerine işgalci devletin bayrağını asmaya çalıştılar. Bu girişim başarısız olunca, Sebastia arkeolojik alanının en yüksek noktasına giderek, işgalci devletin bayrağını arkeolojik alana diktiler.' bilgisini paylaştı.
Birbirine bitişik Sebastia antik kenti ile Filistinlilerin yaşadığı beldenin sırasıyla C ve B bölgelerinde olduğunu kaydeden Azim, 'Ancak bahsettiğimiz bu alanlar, ister B Bölgesi ister C Bölgesi olsun, tamamen Filistinlilere ait mülklerdir. İsrail işgalinden, 1967'den önce bu toprakların bize ait olduğunu kanıtlayan belgelerimiz ve delillerimiz var.' şeklinde konuştu.
Azim, 'İsrail'in arkeolojik alanı kamulaştırma kararı, Sebastia'daki 1800 dönümden fazla araziyi etkiledi. Karar, 6 binden fazla zeytin ağacını, düzinelerce evi ve çok sayıda turistik tesisi kapsıyor.' uyarısında bulundu.
İsrail'in Sebastia'daki arkeolojik alanı ele geçirerek, idaresini de Filistin topraklarını gasbeden İsrailli konseye devretmeyi amaçladığının altını çizen Azim, 'İsrail Meclisi, ilhak amacını fiili hale getiren yasalar ve yönetmelikler çıkarıyor. Bu kararlar arkeolojik alanların sömürülmesi üzerinden fiili ve yumuşak bir ilhakı yürürlüğe koyuyor. İlhakın bir parçası olan bu kararlar coğrafi sürekliliği ve Filistinlilerin topraklarındaki kaynaklarından ve tarihi mirasından faydalanmasını engelliyor.' değerlendirmesinde bulundu.
- İsrail'in el koyma kararı aldığı bölgeden 500'den fazla Filistinli aile faydalanıyor
Azim, Sebastia arkeolojik alanını göstererek, 'İsraillilerin el koyma kararı çıkardığı alan, C bölgesinde kalıyor ama burası Filistinlilere ait. Buranın tarihi 5 bin yılı aşıyor ve hala Filistin kimliğini koruyor.' dedi.
Sebastia'daki C bölgesinde on binlerce Filistinlinin yaşadığına dikkati çeken Azim, 'Yaklaşık 1800 dönümlük Sebastia arkeolojik alanından 500'den fazla Filistinli aile faydalanıyor. Burada el koyma kararı çıkardıkları arazinin tamamı Sebastia halkına aittir ve bunun da kanıtları elimizde mevcut.' şeklinde konuştu.
- 'Kendi arazimize girmemiz bile yasak'
Antik Kent'teki 'Kale'de Mola' isimli restoranın sahibi Filistinli Nahid Rızık, restoranından 15 kişinin ekmek yediğini ve geçimlerini turizmden sağladıklarını söyledi.
Rızık, '7 Ekim'den sonra turizm tamamen bitti, hiçbir şey kalmadı. Biz de maalesef restoranı kapatmak zorunda kaldık.' dedi.
İsrail güçlerinin 2018'de buldozerlerle restoranına baskın yaptığını belirten ve o anlara ilişkin fotoğrafları gösteren Filistinli, 'Her şeyi yıktılar. Buzdolabı, mutfak eşyaları hiçbir şeyi alamadık. 3 gün bekledik, buranın fotoğraflarını çektiler. Sonra burayı yeniden temizledik ve düzenledik.' bilgisini aktardı.
Rızık, el konulan arazilerini de göstererek 'Kendi arazimize girmemiz bile yasak. Zeytinleri bile toplayamıyoruz. Traktörle girerseniz, ceza yazıp traktöre el koyuyorlar. Sebastia'daki durum şu ana kadar şahit olduğumuzun en kötüsü.' ifadelerini kullandı.
Filistin yönetimi ile İsrail arasında 1995'te imzalanan 'İkinci Oslo Anlaşması' çerçevesinde Batı Şeria, 'A', 'B' ve 'C' bölgelerine ayrılmıştı.
İşgal altındaki Batı Şeria'nın yüzde 18'ini kapsayan 'A bölgesi'nin yönetimi idari ve güvenlik olarak Filistin'e, yüzde 21'lik 'B bölgesi'nin idari yönetimi Filistin'e, güvenliği İsrail'e devredilirken yüzde 61'ini kapsayan 'C bölgesi'nin idaresi ve güvenliği İsrail'e bırakılmıştı.
Toprakları Batı Şeria'nın C bölgesinde kalan ve burada yaşayan Filistinliler, sık sık evlerinin yıkılması ve inşaat ruhsatı alamama gibi durumlardan sıkıntı çekiyor. İsrail'in tek taraflı kararları neticesinde yerlerinden edilmekten endişe ediyor.
