MARDİN (AA) - HALİL İBRAHİM SİNCAR - Kürtçe klasik eserlerin toplandığı ve Rusya'nın St. Petersburg şehrindeki bir kütüphanede bulunan koleksiyon, Mardin Artuklu Üniversitesi (MAÜ) ile Kültür ve Turizm Bakanlığının çalışmaları sonucu yayın dünyasına kazandırıldı.
Rusya'nın Erzurum Konsolosluğunu 1850'li yıllarda yapan ve dil bilimiyle uğraşan Aleksandre Jaba'nın Molla Mahmud Bayezidi ile derlediği Kürtçe koleksiyonun basımı için MAÜ Yaşayan Diller Enstitüsünce çalışma başlatıldı.
Rusya'nın St. Petersburg şehrindeki bir kütüphanede bulunan ve 13 yıl önce dijitale aktarılan koleksiyonun tıpkıbasımı için MAÜ Rektörü Prof. Dr. İbrahim Özcoşar ve Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Gülşen Orhan'ın girişimiyle geçen yıl başlatılan çalışmalar tamamlandı.
Koleksiyon, Kültür ve Turizm Bakanlığınca yayımlandı. 15 cilt halinde basılan koleksiyonda, 39 farklı eser olmak üzere toplam 69 el yazması nüsha bulunuyor. Koleksiyonda Melaye Bate, Ahmedi Hani, Fekiye Teyran gibi Kürt şair ve edebiyatçıların eserleri yer alıyor.
MAÜ Yaşayan Diller Enstitüsü Müdürü Doç. Dr. Ahmet Kırkan, AA muhabirine, Polonya asıllı diplomat Aleksandre Jaba'nın aynı zamanda dil bilimiyle uğraştığını söyledi.
Jaba'nın Erzurum'da 1850'li yılların ortalarında konsolos olarak görev yaptığını anlatan Kırkan, Jaba'nın Kürtleri, Kürt medreselerini ve Kürt dilini tanımak için çalışmalar yürüttüğünü belirtti.
Kırkan, şunları kaydetti:
'Jaba, o dönem Molla Mahmud Bayezidi ile tanışıyor. Kendi aralarında bir anlaşma yapıyorlar. Bayezidi o dönemde savaş şartlarından dolayı ekonomik olarak kötü bir durumda. Jaba kendisine yardımcı oluyor. Bayezidi de Jaba'nın Kürtçeyi öğrenmesi için önce dil bilim kitapları hazırlamaya başlıyor. Daha sonra ise bu proje büyüyor ve o dönemde medreselerde var olan ve okutulan kitaplar toplanıyor. Bazı kitapları Bayezidi kendisi yazıyor, bazı kitapları tercüme ediyor ve piyasada var olan kitapları toplayıp Jaba'ya teslim ediyor. Jaba konsolosluk vasıtasıyla bunları Petersburg'a gönderiyor ve elimizdeki koleksiyon ortaya çıkmış oluyor.'
Doç. Dr. Kırkan, koleksiyonun MAÜ Yaşayan Diller Enstitüsünün eski müdürü olan ve 2021 yılında yaşamını yitiren Prof. Dr. Kadri Yıldırım tarafından St. Petersburg'daki kütüphaneye gidilerek 2013 yılında dijitale aktarıldığını ve üniversiteye kazandırıldığını bildirdi.
Uzun yıllar koleksiyonun elde beklediğini, akademisyen ve araştırmacıların kısmen bundan yararlandığını anlatan Kırkan, 2025 yılında Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Gülşen Orhan'ın yardımı ve Rektör Prof. Dr. İbrahim Özcoşar'ın destekleriyle Kültür ve Turizm Bakanlığınca koleksiyonun tamamının tıpkıbasımının yapılmasına karar verildiğini söyledi.
- 'Kürtlerle ilgili aklınıza gelebilecek bütün konularda eserler toplanmış'
Geçen yıl eylül ayında enstitüdeki akademisyenler ile çalışmalara başladıklarını ifade eden Kırkan, koleksiyonda 39 farklı eser olmak üzere toplam 69 el yazması nüsha bulunduğunu dile getirerek, şöyle konuştu:
'Bunlar aslında 13 cilt ama bazı ciltler çok kalın olduğundan dolayı ikiye bölündü. 15 cilt şeklinde bu koleksiyonu yayımlamış olduk. Aslında tam bir kültür koleksiyonu. Kürtlerle ilgili aklınıza gelebilecek her konuda neredeyse eserler var. Klasikler içerisinde Melaye Bate, Ahmedi Hani ve Fekiye Teyran eserleri bulunuyor. Onun dışında dil bilim çalışmaları, folklorik çalışmalar var. Mesela stranlar (makamla okunan uzun havalar ve ezgiler), yani şarkılar ve klamlar (şarkı, türkü, melodi veya manzum halk hikayesi) dediğimiz kısımlar var. Yusuf ve Züleyha var klasik edebiyat kapsamında ve bazı muhtelif eserler yer alıyor. Kürtlerle ilgili aklınıza gelebilecek bütün konularda eserler toplanmış veya hazırlanmış.'
- 'Bunu artık yüksek lisans ve doktora çalışmalarında kullanacağız'
Koleksiyonun üniversite tarafından hazırlanması, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından da yayımlanmasının çok ciddi bir prestij olduğunu vurgulayan Kırkan, araştırmacıların bu koleksiyonu çok rahat bir şekilde edinebileceklerini, bu koleksiyon üzerinde çalışabileceklerini kaydetti.
Kırkan, '170 yıldır var olan ama bir türlü ulaşamadığımız bir koleksiyon artık elimizde ve biz bunu yüksek lisans ve doktora çalışmalarında kullanacağız. Bu üniversitemiz için de çok ciddi bir prestij çünkü üniversitemiz Kürt dili ve kültürü çalışmalarında en önde gelen üniversite. Bu çalışmanın Mardin gibi kültürlerin ve dillerin beraber yaşadığı bir merkezde yapılması da ayrıca bizi çok mutlu ediyor. Bu koleksiyon içerisinde yapılabilecek onlarca yüksek lisans ve doktora çalışması var.' ifadelerini kullandı.
Koleksiyondaki her eserin çok önemli bir değer taşıdığını belirten Kırkan, sözlerini şöyle sürdürdü:
'Düşünün ki bizim 15 yeni çocuğumuz oldu. Aslında bu kitapları biz daha önceden biliyorduk. Bazılarının basılı nüshaları, bazılarının el yazmaları elimizde vardı ama 170 yıl önce yazılmış, 170 yıl önce gönderilmiş olan bir mektup bugün elimize ulaştı ve biz bugün o mektubu açtık. Bu açıdan her bir eserimiz, basılan her bir kitap kendi çocuğumuz mesabesinde ve her biri açılmamış bir mektup. Biz her bir eserde aynı heyecanı duyduk.'
Kırkan, koleksiyonun basımında emeği geçenlere teşekkür ederek, şu anda da ellerinde 30'a yakın divan çalışmasının bulunduğunu, bu çalışmanın da Kültür ve Turizm Bakanlığınca Kürtçe Divanlar serisine ekleneceğini sözlerine ekledi.
