Londra’nın North Finchley ‘High Road, N12 8QA’ bölgesinde, ‘Nanodent Sağlık Merkezi’ adıyla hizmet verecek olan kliniğin Cumartesi günü yapılan açılış kurdelasını, kurucu ortaklar, Dr. Ali Göster, Özgür Şen, Nur Göster veÖzay Taşhan birlikte kesti.

HEDEF; 24 SAAT HİZMET VERECEK SAĞLIK MERKEZİ

Gerekli ruhsatlar alınıncaya kadar irtibat bürosu olarak faaliyet gösterecek olan klinik, altyapısının tamamlanmasının ardından tıbbi tedaviler gerçekleştirilecek. Bu süreçte tüm tıbbi tedaviler Türkiye'deki hastanede yapılacak.

Nanodent Sağlık Grubu Kurucu Genel Müdürü Özgür Şen, açılışta yaptığı konuşmada, “İngiltere’den gelen hastalarımız ve misafirlerimizin her an ihtiyaçlarını  ve sıkıntılarını aktarabileceği uzman ekipten oluşmuş üst düzey merkezimizi faaliyete geçirdik” dedi.

Hedeflerinin, birkaç uzman branşın bulunduğu 24 saat hizmet verecek bir sağlık merkezi haline getirmek olduğunun altını çizen Şen, “Merkezimizin ulaşılabilirliği, hizmet alanı ve donanımı kaliteli bir hizmeti sunmaya yeterli boyuttadır. Kurucu ortaklarımızdan Özay Taşhan ve ekibi her an İngiltere genelinden hastalarımızla irtibatta olacaktır” diye konuştu

TECRÜBELİ HEKİMLER GÖREV YAPACAK

Kurucu ortak diş hekimi Ali  Göster de tecrübeli hekimlerle İngiltere genelinde hizmet sunacaklarını belirterek şunları söyledi:

“Türkiye’de 25 yılın üzerinde tecrübemizi, kaliteli ve etik sağlık hizmetimizi İnglitere genelinde sunmayı amaçlıyoruz. Hastalarımızın memnuniyeti, tedavi sonrası takibi ve tüm sorunlarına çözüm üretmek üzere bir sistemkurmaktayız.”

AÇILIŞTA İŞ İNSANLARI HAZIR BULUNDU

Nanodent Sağlık Merkezi’nin açılışında, hastane çalışınları vi Londra’da yerleşik iş insanlarından oluşan seçkin bir davetli grubu hazır bulundu.

Londra Nanodent Sağlık Merkezi’ne ulaşmak için iletişim bilgileri şöyle:

Tel: 023 504 13 33

Mobile: 0044 7514 238784 (Özay Taşhan)

e-mail: ozay@nanodentturkey.com

Web: https://www.nanodentturkey.com

Adres: 

869 Ground Floor High Roud

North Finchley London, N12 8QA

HPV nedir?

HPV (human papillomavirus) çok yaygın bir virüs grubunun adı.

100'den fazla farklı HPV türü var ve enfeksiyonlar genellikle herhangi bir semptoma yol açmıyor ancak bazı türleri siğillere neden olabiliyor. Bunlar elde, ayakta, cinsel organda veya ağız içinde görülebiliyor.

Fakat çoğu durumda insanların vücutları, bu kişiler enfekte olduklarını bile anlamadan virüsü atıyor.

Yüksek risk taşıyan HPV türleri ise kansere yol açabilen anormal doku büyümesine ve başta rahim ağzında olmak üzere genital bölgelerde kansere neden olabiliyor.

Bu virüs, yaşamın ilerleyen dönemlerinde bazı kanserlerin gelişme riskini artırıyor:

• rahim ağzı kanseri
• bazı ağız ve boğaz kanserleri
• anüs ve genital bölgelerin bazı kanserleri

Rahim ağzı kanserine karşı nasıl koruma sağlıyor?

Rahim ağzı kanseri vajinadan rahme giriş bölgesinde (servikste) gelişiyor.

Rahim ağzı kanseri vakalarının yüzde 99'u cinsel temas yoluyla bulaşan ve son derece yaygın bir virüs olan yüksek riskli HPV ile enfeksiyonla bağlantılı.

HPV enfeksiyonlarının çoğu kendiliğinden düzelip hiçbir belirtiye yol açmasa da, kalıcı enfeksiyon kadınlarda rahim ağzı kanserine neden olabiliyor.

Aşı, HPV tarafından enfekte olmaktan korunmaya yardımcı oluyor.

Araştırmalar aşının HPV enfeksiyonuna karşı en az 10 yıl koruma sağladığını gösteriyor, uzmanlar ise korumanın daha uzun sürebileceğini düşünüyor.

Konuyla ilgili ilk büyük çalışma aşının çok etkili olduğunu ve rahim ağzı kanseri vakalarını yaklaşık yüzde 90 oranında azalttığını gösterdi.

Rahim ağzı kanseri kadınlarda en sık görülen dördüncü kanser türü.

2020 yılında dünya genelinde tahminen 604 bin kadına rahim ağzı kanseri teşhisi kondu ve yaklaşık 342 bin kadın bu hastalıktan hayatını kaybetti.

Bu ölümlerin yaklaşık yüzde 90'ı düşük ve orta gelirli ülkelerde meydana geldi.

KAYNAK,GETTY IMAGES

HPV cinsel yolla bulaşır mı?

HPV çok bulaşıcı ve tenden tene yakın temasla yayılıyor.

İnsanların yüzde 80'i 25 yaşına kadar HPV'ye maruz kalıyor. Çoğu durumda, insanlar 18 aydan 2 yıla kadar enfekte kalıyor.

Cinsel sıvılarla yayılmadığı için teknik olarak, bel soğukluğu gibi hastalıkların aksine, cinsel yolla bulaşan bir hastalık değil.

Ancak dokunmayla bulaştığı için genellikle dahil cinsel temas sırasında bulaşıyor.

HPV aşısı diğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı koruma sağlamıyor.

Kaç HPV aşısı var?

Dünya Sağlık Örgütü'nün (WHO) verilerine göre, 2023 yılında dünya genelinde 6 HPV aşısı bulunuyor.

Bunların tümü, çoğu rahim ağzı kanserine neden olan yüksek riskli HPV tip 16 ve 18'e karşı koruma sağlıyor.

Aşı kaç doz ve öncelikli gruplar hangileri?

HPV aşılarının öncelikli olarak, tüm kız çocuklarına cinsel olarak aktif hale gelmeden önce yapılması gerekiyor.

WHO tavsiyelerine göre, aşı 1 veya 2 doz olarak verilebiliyor.

• 9-14 yaş grubundaki kız çocuklarına 1 ve 2 doz
• 15-20 yaş grubu için 1 veya 2 doz
• 21 yaş üzeri kadınlar için 6 ay arayla 2 doz uygulanması tavsiye ediliyor.

Bağışıklık sistemi zayıf olan kişilerin ideal olarak 2 veya 3 doz alması gerekiyor.

Bazı ülkeler, HPV'nin toplumdaki yaygınlığını daha da azaltmak ve erkeklerde HPV'nin neden olduğu kanserleri önlemek için erkek çocuklarına da aşı uyguluyor.

İngiltere ve ABD'de nasıl uygulanıyor?

İngiltere'de HPV aşısı Eylül 2008'den bu yana 12-13 yaşındaki tüm kız çocuklarına sunulan bir aşı.

Eylül 2019'dan itibaren bu yaşlardaki erkek çocuklarına da sunuluyor.

ABD'de 120 milyon doz ve İngiltere'de 10 milyondan fazla olmak üzere dünya genelinde 280 milyon dozdan fazla HPV aşısı uygulandı.

'HPV aşısı 100 yıl içinde 45 milyon ölümü önleyebilir'

HPV aşısı ve kanser öncesi lezyonların taranması ve tedavisi gibi birincil ve ikincil önleyici yaklaşımlar çoğu rahim ağzı kanseri vakasını önlüyor.

Rahim ağzı kanseri, erken teşhis edildiği ve etkili bir şekilde yönetildiği sürece en başarılı şekilde tedavi edilebilen kanser türlerinden biri.

Geç evrelerde teşhis edilen kanserler de uygun tedavi ve palyatif bakım ile kontrol altına alınabilir.

WHO'ya göre, önleme, tarama ve tedaviye yönelik kapsamlı bir yaklaşımla, rahim ağzı kanseri bir nesil içinde halk sağlığı sorunu olmaktan çıkarılabilir.

HPV virüsünün yol açtığı hastalıklara karşı HPV aşısı uygulamasıyla, önümüzdeki 100 yıl içinde 60 milyon rahim ağzı kanseri vakası ve 45 milyon ölüm önlenebilir.

Türkiye'de durum ne?

Türkiye'de HPV aşısı ulusal aşı programı içinde yer almıyor. Ücretsiz HPV aşısı için kampanya yürütülüyor.

Ancak Sağlık Bakanlığı, Ulusal Kanser Tarama Programı uyarınca, 30-65 yaş aralığındaki kadınlara her 5 yılda bir HPV ve Pap Testi uygulandığını belirtiyor.

HPV testi; rahim ağzındaki hücresel değişikliklere neden olabilecek virüsün rahim ağzı hücrelerinde tespiti esasına dayanan bir test.

Pap smear testi ise uygun şekilde tedavi edilmezse rahim ağzı kanserine dönüşebilecek olan prekanseröz durumları (rahim ağzındaki hücre değişiklikleri) arama esasına dayanan bir test.

Her iki test de basit ve ağrısız olup aynı anda yapılabiliyor.

İkinci sıtma aşısı

100 yıldan uzun süren bilimsel çalışmaların ardından, dünya nihayet sıtmaya karşı makul fiyatlı bir aşıya kavuştu.

Aşı, Oxford Üniversitesi tarafından geliştirildi ve şimdiye dek bulunan ikinci sıtma aşısı oldu.

RTS,S adı verilen ilk aşı ilaç devi GlaxoSmithKline (GSK) tarafından geliştirilmişti.

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) iki aşının etkinliğinin "çok benzer" olduğunu ve birinin diğerinden daha iyi olduğuna yönelik bir kanıt bulunmadığını söyledi.

Ancak iki aşı arasındaki en önemli fark, Oxford Üniversitesi'nin geliştirdiği R21 adlı aşının büyük ölçeklerde üretilebilmesi.

Dünyanın en büyük aşı üreticisi Hindistan Serum Enstitüsü, yılda 100 milyondan fazla doz üretmeye hazır olduğunu ve üretim ölçeğini yılda 200 milyon doza çıkarmayı planladığını duyurdu.

KAYNAK,GETTY IMAGES

RTS,S aşısından ise şimdiye dek sadece 18 milyon doz üretildi.

WHO, yeni R21 aşısının "yaşamsal önemde ek bir araç" olacağını söylüyor. Aşının doz maliyeti 2-4 dolar arasında değişiyor ve bir kişi için dört doz gerekiyor. Bu miktar, RTS,S aşısının yarı fiyatı.

İki aşı da benzer teknolojiler kullanıyor ve sıtma parazitinin yaşam döngüsünün aynı aşamasını hedef alıyor.

Ancak yeni aşının üretimi daha kolay, daha küçük bir doz gerekiyor ve daha basit bir adjuvan (aşıyla verilen ve bağışıklık sistemini harekete geçiren bir kimyasal madde) kullanıyor.

Sivrisinek kaynaklı hastalıklar arasında sıtma en ölümcül olanı ve vakaların % 95'i Afrika'da görülüyor.

2021'de 247 milyon sıtma vakası görüldü ve bunların 619 bini hayatını kaybetti. Ölenlerin çoğu da beş yaşın altındaki çocuklardı.

İlk göz nakli

ABD'de yüksek gerilim hatlarında çalışan işçi Aaaron James, yanlışlıkla 7200 volt elektrik taşıyan bir kabloya dokunduğunda, yüzünün büyük bir kısmını kaybetmişti.

Mayıs 2023'te nadiren gerçekleştirilen kısmi yüz nakli ameliyatı ve göz nakli oldu. Ameliyata 140'tan fazla sağlık çalışanı katılmıştı.

KAYNAK,REUTERS

New York'ta ameliyatı gerçekleştirilen doktorlar, Kasım ayında güncelleme yayımladı.

46 yaşındaki James'in göz ve yüz naklinden sonra durumunun iyi olduğunu ve nakledilen gözün kayda değer bir şekilde sağlıklı olduğunu bildirdiler.

Doktorlar, James'e yapılan ameliyatın, insan gözünün nasıl kendisini tedavi etmeye çalıştığına yönelik daha önce görülmemiş bir pencere açtığını da vurguladılar.

Gözün, beyne görüntüleri gönderen kısmı olan retinaya doğrudan kan akışı olduğunu belirttiler.

James'in nakledilen gözüyle görüp göremeyeceği hala belirsiz, ancak doktorlar bunun mümkün olabileceğini belirtiyor.

Bağışlanan yüz ve göz 30'lu yaşlarındaki tek bir erkekten alındı.

Doktorlar ameliyat sırasında, tedaviyi teşvik etmek için bağışçının kemik iliğinden alınan yetişkin kök hücreleri optik sinirlere enjekte ettiler.

Kazanın ardından, James'in sol gözü çektiği acı nedeniyle alınmış ve protez bir kolun da takıldığı sayısız ameliyat geçirmişti.

James, ABD'de yüz nakli yapılan 19'uncu hasta oldu.

Yapay zekayla kalp muayenesi

Yeni bir yapay zeka (AI) aracı, alkol almanın, sigara içmenin, kötü beslenmenin ve egzersiz yapmamanın kalbi ne kadar erken yaşlandırdığını ortaya koydu.

Amaç, kalpteki yaşlanmayı geriye çevirmenin yollarını bulmak, felç ve kalp hastalıkları gibi yaşlanmayla bağlantılı birçok riski azaltmak.

KAYNAK,BBC NEWS

Sistem, Medikal Araştırma Konseyi'nin (MRC) Londra Tıbbi Bilimler Enstitüsü'nde çalışan ve Profesör Declan O'Regan'ın önderlik ettiği bir ekip tarafından geliştirildi.

Prof. O'Regan "Birinin yüzüne baktığımızda yaşına göre yaşlı mı genç mi gözüktüğünü anlayabiliyoruz. Organlarımız da tamamen aynı" diyor.

Kalp sağlığını ölçmenin birçok yolu var. Bunlar arasında görüntüleme, elektrokardiyogram (EKG) ve tansiyon ölçümü var. Ancak tüm yöntemler anlık bir tablo sunuyor ve günden güne ya da aydan aya değişebiliyor.

Prof. O'Regan, yapay zeka analizleriyle kalp üzerine yaşam boyu binen yükün görülebildiğini söylüyor.

Süreçte, egzersizin ardından kalbin MR (emar) görüntülemesi yapılıyor.

Çünkü erken kalp yaşlanmasının işaretleri o kadar küçük olabiliyor ki, bazen uzman kardiyologlar bile bunları fark edemeyebiliyor.

Ancak, çeşitli kalp sağlığı aşamalarındaki 40 bin kişinin görüntüleriyle ve sonrasında yaşadıklarıyla beslenen AI cihazı, riskleri tespit edebiliyor.

Sistem, MRI görüntülemenin 3 boyutlu görüntülerindeki yüzlerce ayrıntıyı inceleyebiliyor ve sonra bunları sağlıklı yaşam süren, çeşitli yaşlardaki 5 bin kişinin verileriyle kıyaslayabiliyor.

Prof. O'Regan, "Kalbin erken yaşlanmasının genlerle mi, yoksa yaşam biçimiyle mi ilgili olduğunu bilmiyoruz. Genetik bilim bu yaşlanmayı yavaşlatmamıza ya da geriye çevirmemize yardımcı olabilir. Bu görüntülemelerle yeni tedavileri ve kalpteki hasar üzerindeki etkisini de değerlendirebiliriz" diyor.

Üç boyutlu yazıcıyla yapay diz

Bilim insanları, dizde kireçlenmeden mustarip hastalara yardımcı olabilecek, üç boyutlu yazıcıyla yapılan bir implant geliştirdi.

Kişiye özel ostektomi, hastanın diz eklemini korumak için kemiğin kesildiği ya da yeniden hizalandığı bir işlem.

İngiltere'deki Bath Üniversitesi'nde çalışan bilim insanlarının geliştirdiği teknik, bu ameliyatların daha çabuk ve daha güvenli yapılmasını amaçlıyor.

KAYNAK,BATH ÜNIVERSITESI

Üç boyutlu üst kaval kemiği ostektomi plakaları (HTO) hastanın dizinin yeniden hizalanmasında, mevcut plakalara kıyasla, dizi daha güçlü, rahat ve daha çok yük taşıyabilir hale getirmek için kullanılan bir icat.

Hastanın dizinde ne kadar düzeltme gerektiğini planlamak için, doktorlar kaval kemiğinin röntgenlerini ve CT görüntülemelerini alıyor.

Daha sonra, üç boyutlu bir yazıcı kullanılarak bir plaka oluşturuluyor.

Bu plaka daha sonra, geçici olarak hastanın kaval kemiğine iğneleniyor. Daha sonra bu iğneler çıkartılıp, iki vida takılıyor. Böylece kemiğin hizalanmasını düzeltebilmesi için bir boşluk oluşturuluyor.

Daha sonra, üst tarafa bir sabitleme plakası takılıyor.

Beş hastayla yapılan ilk güvenlik denemesinin ardından, İngiltere ve Galler'de geleneksel diz ameliyatlarıyla kıyas yapılacak testlerde yer alacak 50 hasta aranıyor.

Beyinde canlı solucan bulundu

Dünyada ilk kez, Avustralyalı bir kadının beyninden 8 santimetre uzunluğunda bir solucan çıkartıldı.

"Sicime benzeyen yapı" geçen yıl Canberra kentindeki bir ameliyatta bulundu, ancak ameliyatın raporu bu yıl kamuoyuna açıklandı.

KAYNAK,AVUSTRALYA ULUSAL ÜNIVERSITESI

Ameliyatı gerçekleştiren Dr. Hari Priya Bandi "Kesinlikle beklediğimiz bir şey değildi, herkes şoke oldu" dedi.

64 yaşındaki kadında aylar süren mide ağrısı, öksürük, gece terlemesi gibi semptomların ardından, unutkanlık ve depresyon da görüldü.

Ocak 2021'in sonlarında hastaneye yattı ve daha sonra yapılan görüntülemede beynin sağ ön kısmında bir lezyon görüldü.

Ancak bütün bunların sebebi, Haziran 2022'de Dr. Bandi'nin yaptığı biyopsiyle anlaşıldı.

Doktorlar kırmızı parazitin, hastanın beyninde 2 ay kadar canlı kalmış olabileceğini söyledi.

Vakanın, dünyada ilk kez insan beyninde larva istilası ve gelişimi olduğu sanılıyor. Uzmanlar bunun hayvanlardan insanlara geçen hastalıklar ve enfeksiyonların oluşturduğu artan tehlikeyi gösterdiğini söylüyor.

Grip aşısı olmayan ve bağışıklığı düşük kişilerin risk altında olduğunu söyleyen hekimler, sağlık sistemine olan yükün artmasıyla birlikte bazı bölgelerde yoğun bakım ihtiyacının karşılanamadığını ifade ediyor.

Türk Tabibleri Birliği (TTB) Aile Hekimliği Kolu Başkanı Dr. Emrah Kırımlı, "Sanki Covid-19 salgınının en yoğun günlerini yeniden yaşıyoruz" diyerek, Aile Sağlığı Merkezleri'nde her doktorun günde en az 100 hasta gördüğünü söylüyor.

Hekimler, yeni varyantların Türkiye'ye ulaşmış olabileceğini ancak artık ulusal çapta bir test uygulaması yürütülmediği için bunun da net olarak bilinmediğini ifade ediyor.

KAYNAK,GETTY IMAGES

Hekimler, son birkaç haftadır mevsimsel gribin yanı sıra hem Covid-19 ve yeni varyantlarının hem de RSV ve mikoplazma gibi farklı salgınların aynı anda yaşandığını söylüyor.

Türkiye'de artık kamu eliyle test yapılmaması, ayrıntılı bir resim sunabilmeyi zorlaştırıyor.

Hastalar özel hastaneler ya da bazı merkezlerde test yaptırabiliyor ancak bu başvurular da eskisi kadar yaygın değil.

Hekimlere göre ise Covid-19, grip ya da başka enfeksiyonları tespit edebilmek, etkili bir tedavi sunabilmek açısından çok önemli.

BBC Türkçe'ye konuşan Gazi Üniversitesi’nden Prof. Dr. Esin Davutoğlu Şenol, testlerin sadece vaka sayısını belirlemek için değil, aynı zamanda farklı enfeksiyonları birbirinden ayırt ederek, riskli kişilere uygun tedavi uygulanması için hayati öneme sahip olduğunu vurguluyor.

Çocuk yaş grubunda beta testi, 15 yaşından itibaren ise grip ve COVID-19 testlerinin yapılması gerektiğini ve buna göre destek tedavisinin verilmesi gerektiğini belirten Şenol; eğer grip ya da COVID-19 teşhisi konursa, evdeki diğer bireylerin korunmasının çok önemli olduğunu söylüyor.

Doktor Kırımlı da bu hastalıkları test yaparak birbirinden ayırmanın tedaviyi ciddi şekilde etkileyeceğini belirtiyor:

"Şu anda enfluenza için bile test yapamıyoruz. Halbuki karşımıza gelen şeyin ne olduğunu bilsek ona göre bir ilaç vereceğiz. Ne olduğunu bilmeyince, elimizde ne imkân varsa kullanalım diyorsunuz ve bu da gereksiz antibiyotik kullanımına yol açıyor.

"Neyle karşı karşıya olduğumuzu bilmediğimiz için belki evdeki diğer kişiler için önlem alamıyoruz. Sanki eski bir çağda yaşıyor gibi, hastaları körlemesine tedavi etmeye çalışıyoruz."

KAYNAK,GETTY IMAGES

'Bu kez haftalarca sürüyor'

İş yerlerindeki çalışma baskısının hastalık döngüsünü artırdığını vurgulayan Kırımlı, işe gelmeye zorlanan bir hastanın tüm iş yerinin hasta ettiğini söylüyor.

Bulaşma zincirinin kırılamadığını dile getiren Kırımlı, "Türkiye tatil olsa rahatlarız, o düzeyde bir salgın var ve hastalık uzun sürüyor" diyor:

"Vakalar 2-3 hafta önce artmaya başladı ve çok sayıda insana bulaştı. Bu kez hastalık haftalarca geçmiyor. İyileşmiş gibi oluyorsunuz ama hastalık azar azar geri dönüyor."

"Yoğun öksürük ve halsizlik uzun süre geçmiyor. Bağışıklık sistemi düşük olanlarda kulak iltihaplarına ve akciğer enfeksiyonlarına kadar gidiyor. O aşamadan sonra hastaların hastaneye yatış ve yoğun bakım ihtiyacı doğuyor.

"Fakat özellikle kamu hastanelerinde ciddi bir yoğun bakım yükü var, yatak ihtiyacı görülüyor. Sağlık sistemini aynı pandeminin yoğun zamanlarındaki gibi tıkamış durumda. Muhtemelen bu hastalarımızın bazılarını kaybediyoruz."

KAYNAK,GETTY IMAGES

'Bu yoğunluk artacak'

Şenol, Amerika'da Covid-19 nedeniyle ölümlerin arttığını ve benzer bir eğilimin Türkiye'de de yaşandığını ancak test yapılmadığı için kesin konuşulamayacağını anlatıyor.

BBC Türkçe'ye konuşan hekimler, yoğun bakımlardaki doluluk oranının ciddi şekilde arttığını ve bu oranın önümüzdeki 2-4 hafta boyunca, özellikle yılbaşı toplanmalarından sonra daha da yükseleneceğini öngörüyor.

Şenol, bu duruma mevsimsel bir artışın eşlik ettiğini belirterek, gereksiz ölümlerin önüne geçmek adına test merkezlerinin hızla kurulması gerektiğini vurguluyor:

"Şu an tıpkı Covid’in en yoğun zamanları gibi ve henüz daha başındayız. Yoğun bakımlardaki yoğunluk ciddi şekilde arttı ve bu daha da tırmanacak. 2-4 hafta içerisinde, özellikle yılbaşında insanların bir araya gelmesinden sonra çok daha yükseleceğini düşünüyoruz."

"Maalesef gerekli tedbirler alınmadığı için salgın tırmanıyor. Mevsimsel olarak salgın görülür ama gereksiz yere ölümlerin olmaması için önlemler alınmalıdır. Bu virüsler, kronik hastalığı olanlar ve gebeler için ölümcül olabiliyor."

Covid-19'un yanı sıra grip, RSV ve daha önce Çin'de ortaya çıkan ve mikoplazma olarak bilinen enfeksiyonların da etkisinin arttığını belirten Şenol, Covid-19 sebebiyle insanların diğer virüslere karşı bağışıklığının zayıfladığını söylüyor:

"Artık tanıdık grip, RSV ve mikoplazma gibi hastalıklar bile fazla etki ediyor çünkü biz kırılganlaştık. Covid’e karşı güç kazandık ama diğerlerine karşı da kırılganlaştık."

WHO yetkilileri, kamu sağlığı için riskin şu anda düşük olduğunu ve mevcut aşıların koruma sağlamaya devam ettiğini söylüyor.

Ancak yetkililer bu kış, Covid vakalarının ve diğer enfeksiyonların artabileceği uyarısında bulunuyor.

Ve iyi bir ağız sağlığı, vücudun en iyi koşullarda işliyor olmasının anahtarı olabilir.

Londra Queen Mary Üniversitesi Diş Hekimliği Enstitüsü Araştırma Direktörü Profesör Nikos Donos, İngiltere’deki bir reklamı örnek gösteriyor:

"Reklam şu soruyu soruyor: 'Gözünüz kanıyor olsaydı, görmezden gelir miydiniz? Peki diş etleriniz kanadığında neden onları görmezden geliyorsunuz?''

Diş eti hastalıklarını diyabet ve koroner kalp hastalığına bağlayan çok sayıda kanıt var. Buna karşın ağız sağlığının bu hastalıklara karşı mücadelede ihmal edilen bir alan olduğunu gösteren birçok çalışma var.

Donos, "Farklı kronik hastalıklar ile ağız sağlığı arasındaki bağa ilişkin araştırmalarda, diş eti hastalıkları yaygın şekilde öne çıkıyor" diyor ve ekliyor:

"Diş eti hastalığının, neredeyse 1,1 milyar insanda, yani dünya nüfusunun %11,2'sinde mevcut olan en yaygın altıncı kronik hastalık olduğunu görüyoruz."

Şeker hastalığı ve ağız sağlığı bağlantısı

ABD'deki Mayo Kliniği, diş eti hastalığını, "dişleri çevreleyen yumuşak dokuları etkileyen ciddi bir diş eti enfeksiyonu" olarak tanımlıyor.

Periodontitis de denilen bu hastalık tedavi edilmezse, dişleri destekleyen kemiği yok edebilir, bu da dişlerin gevşemesine veya düşmesine neden olabilir.

Olası semptomlar arasında diş eti kanaması, kızarıklık, ağrı veya kalıcı ağız kokusu yer alıyor.

Diş eti hastalığını tip 2 diyabetle ilişkilendiren çok sayıda kanıt var.

Donos, çift yönlü bir ilişkiden bahsettiklerini söylüyor ve devam ediyor: "Bu, periodontal hastalığı olan kişilerin diyabet geliştirme riskinin daha yüksek olduğunu ve diyabetli hastaların da diş eti hastalığı olabileceğini gösteriyor" diyor.

Birçok bilimsel çalışmaya göre, bu ikisi arasındaki ilişki öylesine yakın ki, tip 2 diyabetli kişilerin iyi bir ağız bakımı olması, şeker hastalığının büyük yan etkiler olmadan kontrol altına alınabilmesi anlamına geliyor.

BBC paneline katılan Salisbury Hastanesi'nden radyolog Dr. Graham Lloyd Jones da benzer şekilde, diyabet ve ağız sağlığı arasındaki ilişkiye dikkat çekiyor:

"Ağzı bir bağışıklık organı olarak görmeliyiz: eğer ağız sağlığı tehlikeye girerse, bu vücuda iltihaplanma ve hatta normalde ağızda yaşayan ancak vücudun diğer bölgelerine geçmeleri halinde tehlikeli olabilecek bakterilerin aktarımı olarak yansıyabilir. "

KAYNAK,GETTY IMAGES

Tip 2 diyabet, diş eti hastalığı ile bağlantılı tek hastalık değil. Vücuda gelişigüzel yayılan periodontitis bakterileri damarlar yoluyla vücutta dolaşarak kalbi etkileyebilir.

Donos, "Bu bileşenler kalp krizi ile sonuçlanabilecek pıhtı oluşumuna yol açabilen plaklar oluşturabiliyor" diyor.

"Ağzımız vücudun geri kalanına yayılmaları halinde tehlikeli olabilecek patojenlerle dolu. Bu anatomik yolun gerçek olduğu ortada" diye konuşan Donos, sözlerini şöyle sürdürüyor:

"Zamanla ağzımızın fiziksel bariyerini aşan bu bakteriler, kan dolaşımı yoluyla vücudun geri kalanına ulaşır ve bu da hastalıklara veya mevcut hastalıkların kötüleşmesine yol açabilir.''

Kanıtlar önceki vakalardaki kadar sağlam olmasa da, bazı araştırmacılar bu bakteriler ile yaş ilerlemesine bağlı bilişsel gerileme arasındaki olası ilişkiye dair işaretler elde etmeye başladı.

Bu araştırmalardan birini Cambridge Üniversitesi'nden Dr. Vivan Shaw yaptı.

İleri yaşta diş sağlığı

Doktor Shaw araştırmalarında 21 veya daha fazla dişi olan yaşlı insanların, bundan daha az dişi olanlara göre daha az bilişsel bozulma gösterdiğini keşfetti.

Shaw, "Bu aynı zamanda beslenme sorunuyla da ilgili: Eğer daha az dişiniz varsa, kesinlikle daha kötü bir diyete sahip olursunuz, bu da daha fazla bilişsel gerileme demek" diyor.

Lloyd-Jones ise daha doğrudan bir bağlantıya işaret ediyor ve "Diş eti hastalığının kötüleşmesiyle ilişkilendirilen belli organizmalar var" diyor:

"Özellikle gingivalis olarak bilineni çok ilginçtir. Sinir hücrelerini öldüren nörotoksinlerle kaplıdır. Bu organizma sadece ağızda kalmıyor, iltihaplı diş etlerimizi terk edip vücuda yayılıyor”

Doktor Lloyd-Jones, Alzheimer hastalarının hem beyninde hem de beyin omurilik sıvısında bu organizmanın tespit edildiğini aktarıyor.

Profesör Donos'a göre ağız ve vücudun diğer sistemleri arasındaki bu ilişki, periodontal hastalıkların önlenmesinin önemini belirginleştiriyor.

"Ağızda gelişen kanser hariç, tüm ağız hastalıkları önlenebilir ve bir dereceye kadar tedavi edilebilir" diyor.

KAYNAK,GETTY IMAGES

Donos, iyi bir ağız sağlığı için, bakım ve güvenilir bir diş hekimi tarafından takibin önemli olduğunu söylüyor.

Dr. Shaw’a göre, diş hekimleri vücudun farklı sistemleri arasındaki bağlantıyı gözlemleyebilir ve semptomları yakalayabilir.

Buna örnek olarak da hamilelik sırasında meydana gelen hormonal değişikliklere bağlı ağız bakterilerinin güçlenmesi gösteriliyor.

Shaw, anne ve bebeği riske atabilecek bir duruma karşı, uygun bakımın sağlanmasının önemli olduğunu söylüyor:

“Bu bizi çok endişelendiriyor çünkü erken doğum ve düşük riskini artırıyor.”

Lloyd-Jones'a göre en önemli şey, ağzımız hakkındaki düşüncelerimizi değiştirmek:

“Ağzımızı, bakım gerektiren bir bağışıklık duvarı olarak da görmeliyiz. Bu bariyer, ağzımızda yaşayan, bizimle birlikte gelişen mikroplara karşı bizi korumaya çalışıyor.”

Ellie'ye, DEHB'den 6 ay sonra otizm teşhisi de konuldu.

Kendisini artık Ellie 2.0 diye tanımlıyor ve internette 400 binden fazla takipçisi var.

Bunun yanı sıra TEDx konuşması yapan Ellie'nin DEHB ile otizm konulu ilk kitabı da kısa bir süre önce yayımlandı.

Ancak yakın bir zamana kadar Ellie'nin hayatı çok farklıydı.

Zorbalık ve ruh sağlığı sorunları nedeniyle lisenin son sınıfındayken okulu bıraktı. Bundan sonraki süreçte çalıştığı yerlerde işini sürdürmekte zorlandı ve kolayca bunaldığı için daha az stresli görünen işlere yöneldi.

"Ofiste geçirdiğimiz sekiz saatlik sürenin sonunda herkesin benim kadar yorulduğunu düşünüyordum" diyen Ellie şöyle devam ediyor:

"Eve gittiğimde karanlık bir odada uzanıp telefonuma bakmaktan hiçbir şey yapamıyordum, yemek yiyecek bile enerjim kalmıyordu."

Ellie, DEHB teşhisi sayesinde artık beynine karşı değil, onunla birlikte çalışabildiğini söylüyor.

"Beynimin nasıl çalıştığını öğrenmek hayatımı değiştirdi" diyor.

Teşhis nasıl konuldu?

Terapistinin olayları neden çok ciddiye aldığının araştırılıp araştırılmadığını sorgulaması üzerine Ellie'ye teşhis konulmuştu.

Ellie, terapistine o zamanki erkek arkadaşıyla arasının bozulduğu bir anı anlatıyordu. Erkek arkadaşı bir futbol maçından sonra planladığı gibi eve dönmek yerine bir süre daha dışarıda kalmıştı. Ellie, onun planlarını değiştirmesini ve kendisinin bu durum karşısında sakin kalamamasını bir türlü anlayamamıştı. İlk defa da böyle hissetmiyordu.

Google'da "kadınlarda DEHB ve otizm" diye arama yaptığında Ellie başkalarının yazdıklarında kendini gördü. Bu onun için bir "ampul anı" oldu.

Ellie, teşhisinden bu yana hiç olmadığı kadar sağlıklı ve mutlu olduğunu, benzer durumdaki başka insanlara yardımcı olabilmek için kitap yazmanın "inanılmaz" bir duygu olduğunu söylüyor.

Ancak her şeyde olduğu gibi bu yeni hayatının da iniş çıkışları var.

Ellie, bazen enerji seviyelerini yönetmek için önemli fırsatları geri çevirmek zorunda kaldığını söylüyor:

"Benim pilim başka insanlara kıyasla daha küçük. Aslında hayatımın geri kalanında her gün enerjimi dikkatli bir şekilde yönetmem gerektiğini, bunu yapmazsam tükeneceğimi fark ettim."

'Güzel olma ayrıcalığı'

Ellie ayrıca 24 yaşına kadar teşhis konulmamasının nedenlerinden birini kendi deyimiyle "güzel olma ayrıcalığı" diye tanımlıyor.

Yani geleneksel tanımlara göre çekiciyseniz, örneğin zayıfsanız, hayatta genellikle daha az engelle karşılaşırsınız.

Ancak Ellie'ye göre yardıma ulaşma noktasında bu bir ayrıcalıktan çok "engele" dönüşüyor.

Ellie bunun okulda dışlanmasını engellediğini söylese de, insanların desteğe ihtiyacı olduğunu fark etmelerini geciktirdiğini söylüyor. Yardıma ihtiyacı olduğunu örtbas etmek daha kolaydı.

Maskeleme olarak da adlandırılan bu durum, kişinin kendisi gibi davranmak yerine başkalarına benzemeye çalışması anlamına geliyor.

Ellie, "Maskemi takabiliyordum. Benim de tüm genç kızlar gibi arkadaş edinmekte sorun yaşadığım düşünülüyordu" diyor ve şöyle devam ediyor:

"Meğer benim sosyal ve iletişimsel bir engelim varmış."

Teşhisi konulduktan sonra Ellie, kendisi gibi geç teşhis konulan insanlara yardımcı olmak için Unmasked adlı online bir grup kurdu.

Ellie için Unmasked aracılığıyla başkalarıyla tanışmak, hangi davranışlarının otizm veya DEHB'den kaynaklandığını anlamak için çok faydalıydı. O sırada kadınlar ve genç kızlarda DEHB ve otizm üzerinde çok fazla çalışma yapılmıyordu.

Örneğin Ellie'nin doktoru ona, "Kuşlar, arabalar, trenler ve uçaklar" hakkında bilgi toplayıp toplamadığını sormuştu.

Bu, erkek çocuklarda tipik özel ilgi alanlarını ortaya çıkarmaya yardımcı olabilir, ancak genç kadınların ilgi alanları genellikle çok farklı.

Ellie, "Hayır bu konularla ilgili bilgi toplamıyorum çünkü sekiz yaşında bir erkek çocuğu değil, 24 yaşında bir kadınım" diye yanıt verdiğini anımsıyor.

O daha ziyade müzik grupları ve futbol hakkında bilgi topluyordu.

Ellie bunun gibi teşhis kriterlerindeki önyargılar nedeniyle kadınların ve bazı diğer azınlık grupların yetişkinliğe kadar teşhis edilmediğini belirtiyor.

Yapılan taramalarda hastanın nefes borusunda 2 milimetrelik bir yırtık olduğu ortaya çıktı.

Dundee Üniversitesi sağlık görevlileri, hapşırma sırasında hem ağız hem de burun kapatılırsa, üst solunum yollarındaki basıncın yaklaşık 20 kat artabileceğini belirtiyor.

Bu da kulak zarı yırtılması, anevrizma ve hatta kaburga kırılması gibi yaralanmalara yol açabilir.

Vaka, BMJ Case Reports adlı tıp dergisinde yayımlandı.

Doktorlar hastayı muayene için boynuna dokunduklarında bir çıtırtı sesi duymuş ve hastanın hareket kontrolünün olmadığını tespit etmişti.

İsmi açıklanmayan hasta, hapşırdığı sırada araba kullanmaktaydı, ve alerji ve boğaz tahrişi gibi sorunlar yaşıyordu.

Hastaya cerrahi müdahale gerekmemiş ve gözlem için hastanede tutulmuştu.

Taburcu edildiğinde kendisine ağrı kesici ve saman nezlesi ilacı verildi. Doktorlar ayrıca iki hafta boyunca yorucu fiziksel aktivitelerden kaçınmasını tavsiye etti.

Beş hafta sonra yapılan taramada yırtığın iyileştiği görüldü.

Raporu hazırlayan Dr. Rasads Misirovs, "Burnu sıkışık ve ağzı kapalı bir şekilde hapşırırken soluk borusunda hızlı bir şekilde basınç oluşması nedeniyle soluk borusunun yırtıldığından şüpheleniyoruz" dedi ve bu risk nedeniyle, ağzı ve burnu kapatarak, hapşırmanın bastırılmaması konusunda uyardı.

Tıbbi adıyla "spontane trakeal perforasyon" olarak bilinen ani boğaz yırtılması nadir görülse de potansiyel olarak hayati tehlikeye yol açabilir.

Her seferinde gizemli yeni salgın haberleri manşetlere çıkarken, olası salgınlar da hiç eksik olmuyor. Dünya'da, Evren'deki yıldızlardan daha fazla viral parçacık var ve vücudumuzda memeli hücrelerinden 10 kat daha fazla bakteri hücresi bulunuyor. Gezegenimiz toplamda tahminen bir trilyon mikroorganizma türüne ev sahipliği yapıyor. Fakat sadece bin 513 bakteri türü, 219 virüs, 300 parazit solucan, 70 protozoa ve 200 mantarın şu anda insanlarda hastalığa neden olduğu biliniyor. Geri kalanlar ise keşfedilmeyi bekliyor.

Gizemli salgınlar ne kadar yaygın?

New York'taki Columbia Üniversitesi Irving Tıp Merkezi'nde epidemiyoloji profesörü Stephen Morse, hala gizemini koruyan bazı salgınlar olduğunu söylüyor. 1993 yılında Navaho çifti vakasında, yerel tıbbi araştırmacı önceki aylarda başka insanlarda da açıklanamayan semptomlar görüldüğünü fark etti. Bu vakaların hepsi ABD'nin güneybatısındaki Four Corners bölgesinde yaşayan Amerikan yerlileri arasında görülmüştü.

Daha fazla vakanın ortaya çıkmasıyla birlikte suçluyu yakalama yarışı başladı. Ancak, genellikle kemirgenleri enfekte eden bir virüs grubu olan hantavirüsün tamamen yeni bir türünün neden olduğu hantavirüs pulmoner sendromu olarak tanımlanması için iki ay daha geçmesi gerekecekti.

Bunun gibi gecikmeler bugün bile şaşırtıcı derecede yaygın. Morse, "Hâlâ teşhis edilmemiş akut solunum sıkıntısı ve benzeri şekilde genel kategoriye sokulan, hantavirüs pulmoner sendromu gibi başlangıçta fark edilmeyen ancak daha sonra geriye dönük olarak ortaya çıkarılan bir sürü enfeksiyon var" diyor.

Birçok salgın ilk başta fark edilmiyor ve raporlanmıyor. Morse, sonunda bir uzmanın bir enfeksiyona özel bir ilgi duyabileceğini ve bunun da raporlarda artışa yol açabileceğini söylüyor.

"Başka yerlerde, teknik imkanlar olmadığı için, uzak bölgeler olduğu için, motivasyon olmadığı için fark edilmeyen bir sürü salgın oldu."

Bu durum Covid-19'da bile yaşanmıştı. Aralık 2019'da Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Çin'in Wuhan kentinde meydana gelen ve nedeni bilinmeyen bir dizi zatürre vakası konusunda uyarıldı. Virüs, Çinli yetkililerin genom dizilimini dünyanın geri kalanıyla paylaşmasıyla bir ay içinde resmi olarak tanımlandı. Ancak bazı araştırmalar, bu virüsün aslında ilk olarak Ekim 2019 gibi daha erken bir tarihte insanlarda yayılmaya başladığını öne sürüyor.

Bir salgının birilerinin dikkatini çekmesinin ardından, aslında bir sonraki adım bunun arkasındaki patojeni bulmaktır.

• ÇİN'DEKİ GÜNCEL SOLUNUM HASTALIKLARININ NEDENİ NE? 13 Kasım 2023'te Çin Ulusal Sağlık Komisyonu, özellikle çocuklarda solunum yolu hastalıklarının görülme sıklığında bir artış olduğunu bildirdi. Ardından, pediatri ünitelerinin çok yoğunlaştığını, hastanelerin hasta çocuklarla dolup taştığını ve teşhis konulamayan zatürre vakalarını anlatan başka raporlar da ortaya çıkmaya başladı. Çinli yetkililer Dünya Sağlık Örgütü'ne (WHO) herhangi bir yeni patojen tespit etmediklerini ve bunun yerine salgının RSV ve grip gibi normal kış hastalıklarının bir kombinasyonuna bağlı olduğunu söylediler. Hindistan gibi bazı komşu ülkeler resmin tamamının bu olup olmadığı konusunda temkinli davranırken, WHO durumu izlemeye devam ediyor.

Gizemli salgınlar nasıl çözüldü?

1993 salgını vakasında, sorumlu virüs, o zamanlar son teknoloji olan Polimeraz Zincir Reaksiyonu (PCR) tekniği kullanılarak tanımlandı. Bilim insanları, bilinen hantavirüslere ait spesifik DNA dizilerini kullanarak, bu grubun daha önce keşfedilmemiş bir üyesini bulmayı başardı. Morse, "[Bulaşıcı] etkeni tanımlamak için moleküler testlerin ilk uygulamasıydı" diyor.

Bugün PCR, patojenleri tanımlamak için standart bir yöntem, ancak bir sorun var. Bu teknik, aradığınız şeyle yakından ilişkili bir diziliş gerektiriyor. Dolayısıyla bir salgının olası nedeni hakkında bir önsezi bile olmadan bir cevap almak daha zor. Four Corners salgını sırasında, bilim insanları enfekte olanların diğer hantavirüslere karşı antikorları olduğunu zaten biliyorlardı, bu yüzden bunu kullandılar.

Bununla birlikte, daha önce bilinmeyen patojenleri bulmak için başka, daha sofistike yöntemler ortaya çıkıyor. Bunlar bu kadar spesifik bilgi gerektirmiyor. Yakın zamanda geliştirilen bir PCR yöntemi, yeni patojenleri daha geniş gruplar içinde tanımlamayı mümkün kılıyor. Bilinen bir virüsün sadece çok yakın akrabalarını aramak yerine, aynı aile içinde başkalarını da bulabiliyorsunuz.

Bir diğeri de bilim insanlarının bilim için tamamen yeni olan mikroorganizmaları bulmalarına yardımcı olabilen yeni nesil bir dizileme yöntemi. Aynı donörden organ aldıktan sonra ölen bir grup nakil hastası üzerinde yapılan bir çalışmada, bu teknik yeni bir arenavirüs keşfetmek için kullanıldı.

Morse, "Yüksek gelirli ülkelerdeki veya yüksek kaynaklara sahip ortamlardaki birçok laboratuvarda, örneklere bakabilir ve viral veya bakteriyel olsun, patojen dizilerine benzeyen dizileri tanımlayabilirsiniz... içinde ne olduğunu önceden bilmeniz gerekmez" diyor.

Bazı salgınların nedenleri asla tespit edilemez mi?

2010 yılında Uganda'nın kuzeyinde bilinmeyen bir kanamalı hastalık yayılmaya başladı. Morse, "Bunu bizzat hatırlıyorum, çünkü Predict projesinin eş direktörüydüm" diyor. Enfeksiyon gözetim programından araştırmacıların numune almak için bölgeye gelmelerinde bir gecikme olduğunu söylüyor. Ama testleri yaptıklarında bazı insanlar sarıhumma pozitif çıktı. "Ve böylece temelde sarıhumma salgını olarak sınıflandırıldı, ancak enfekte bireylerden alınan numuneler negatif çıktı. Muhtemelen sarıhummaydı ama bunu kesin olarak söyleyemeyiz" diyor. Morse bu olayın, nedenleri bugüne kadar açık bir soru işareti olarak kalan birçok salgın örneğinden biri olduğunu söylüyor.

Dolayısıyla, gizemli bir salgın dünya çapında manşetlere çıktığında, çoğu durumda bilim insanları bunun arkasında ne olduğunu bulma yolunda ilerleme kat ediyor olabilirler. Ancak yalnızca bunu yapacak kaynaklara sahip oldukları bölgelerde.

Araştırmacılar testi, çoğu orta yaşta veya daha ileri yaşta olan binlerce yetişkin üzerinde denedi.

Sonuçlar, 50 yaş ve üzeri, makul derecede sağlıklı beş yetişkinden birinin en az bir hızlı yaşlanan organa sahip olabileceğini gösteriyor. Her 100 kişiden bir ya da ikisinde, yaşlarından daha eski birkaç organ bulunabilir.

KAYNAK,GETTY IMAGES

Organ yaş farkı

Örneğin, “yaşına göre eski" bir kalp, kalp yetmezliği riskini artırırken, hızla yaşlanan bir beyin demansa daha yatkın olabilir.

Araştırmada, bir veya daha fazla organın hızlı yaşlanması, gelecek 15 yıl içinde bazı hastalıkların ve ölüm riskinin daha yüksek olmasıyla ilişkilendirildi.

Kan testiyle incelenen organlar ve vücut yapıları:

* Beyin

* Kalp

* Karaciğer

* Akciğer

* Bağırsak

* Böbrek

* Yağ

* Kan damarları (arterler)

* Bağışıklık dokusu

* Kas

* Pankreas

Kan testi, hangi organların hangi hızda yaşlandığına dair ipuçları için binlerce proteinin seviyesine bakıyor.

Belirli organlara özgü protein örüntüleri olduğu tahmin ediliyor.

Araştırmacılar, çok sayıda kan testi sonucunu ve hasta verilerini kullanarak tahminde bulunmak için bir makine öğrenme algoritması geliştirdiler.

Araştırmacılardan Dr. Tony Wyss-Coray, “Her bir bireyin bu organlarının her birinin biyolojik yaşını, belirgin ciddi hastalıkları olmayan geniş bir grup insandaki benzerleriyle karşılaştırdığımızda, 50 yaşındakilerin %18,4'ünün veya daha ileri yaşta olanların en az bir organı ortalamadan önemli ölçüde daha hızlı yaşlanıyordu” dedi.

"Ve bu bireylerin önümüzdeki 15 yıl içinde söz konusu organda hastalık riskinin yüksek olduğunu bulduk."

Üniversite, testin patentini almak için başvuruda bulundu.

Ancak organ yaşını ve sağlığını tahmin etmekte ne kadar iyi olduğunu tespit etmek için daha fazla çalışmaya ihtiyaç var.

Dr Wyss-Coray'in daha önceki çalışmalarından bazıları, biyolojik yaşlanma sürecinin sabit olmadığını, insanlarda 30'lu yaşların ortalarında, 60'ların başlarında ve 70'lerin sonlarında bazı hızlı ivmelenmelerle birlikte büyük çapta gerçekleştiğini öne sürüyor.

Londra Queen Mary Üniversitesi'nde yaşa bağlı sağlık ve hastalıklar uzmanı olan Profesör James Timmons da biyolojik yaşın kanda belirtileri üzerinde çalışıyor. Çalışmaları proteinlerden ziyade tespit edilebilir gen değişikliklerine odaklanıyor.

Dr Wyss-Coray'in son bulgularının etkileyici olduğunu ancak daha fazla insanda, özellikle de farklı etnik kökenlerden gelen gençlerde doğrulanması gerektiğini söyledi.

"Bu yaşlanma mı yoksa yaşa bağlı erken hastalık belirtilerini tespit etmenin yeni bir yolu mu? Araştırmacılar ilkini savunuyor, ancak ikincisinin de göz önünde bulundurulması gerektiğini düşünüyorum.”

Dr Wyss-Coray şunları söyledi:

"Eğer bu bulguyu 50 veya 100 bin kişide teyit edebilirsek, bu, görünüşte sağlıklı insanlarda bireysel organların sağlığını izleyerek, insanların vücutlarında yaşlanmaya maruz kalan organları bulabileceğimiz ve insanları hastalanmadan önce tedavi edebileceğimiz anlamına gelecektir.”

Glasgow Üniversitesi'nden yaşlanma biyolojisi uzmanı Profesör Paul Sheils, bir kişinin sağlığına ilişkin en doğru tabloyu oluşturmak için yalnızca tek tek organlara değil, tüm vücuda bakmanın önemli olduğunu kaydediyor.

Age UK adlı yardım kuruluşundan Caroline Abrahams, bilimin yaşa bağlı ciddi hastalıkların erken tespitini yapmasının harika olduğunu ancak insanların bu bilgiyle yaşarken nasıl hissedebilecekleri konusunun da dikkate alınması ve duygusal ve klinik desteğin sağlanması gerektiğini belirtiyor.

Baş araştırmacı Michael Snyder ve ekibi, vücudun bazı bölgelerinin nasıl olgunlaştığını belirlemek için metabolik, bağışıklık, hepatik (karaciğerle ilgili) ve nefrotik (böbreklerle ilgili) olmak üzere dört spesifik tip belirledi.

Ocak 2020 tarihli bir raporda Snyder, “Çalışmamız, her katılımcıdan yıllar boyunca birden fazla örnek alarak nasıl yaşlandığımıza dair kapsamlı bir bakış açısı sağlıyor. Bireylerin yaşlanmayı moleküler düzeyde nasıl deneyimlediğine dair net kalıpları görebiliyoruz ve oldukça fazla fark var.” dedi.

Bulgular için analistler, yaşları 34 ile 68 arasında değişen 43 sağlıklı erkek ve kadını iki yıl boyunca yakından gözlemledi. Kapsamlı incelemeler sonucunda uzmanlar, yaşa bağlı sağlık sorunlarına neyin katkıda bulunabileceğini tahmin etmek için kullanılabilecek 608 molekül keşfetti. Daha sonra biyobelirteçleri dört yaş tipi sınıfa ayırdılar.

Snyder, “Bir etiketten fazlası olan yaş-tipi, bireylerin sağlık riski faktörlerine odaklanmalarına ve ileride sorunlarla karşılaşma olasılıklarının en yüksek olduğu alanları bulmalarına yardımcı olabilir.” dedi.

Peki bu yaş-tiplerinin neler olduğunu biliyor musunuz? İşte uzmanların oluşturduğu dört farklı belirteç…

METABOLİK

Bu tanım altındaki kişilerin, metabolizmalarının hızlı yaşlanması nedeniyle kalp hastalığı, obezite ve tip 2 diyabet geliştirme olasılığı daha yüksektir. Kiloya bağlı hastalıklar açısından daha yüksek risk altında olmasına rağmen, metabolik yaş tipi olan bir kişi yine de çok daha genç birine göre daha güçlü bir bağışıklık sistemine sahip olabilir.

BAĞIŞIKLIK

Bağışıklık yaş tipi, bağışıklık sistemi vücudun geri kalanından daha hızlı yaşlanan bir kişiyi ifade eder. Yılların ilerlemesi sıklıkla vücutta iltihaplanmaya neden olur ve romatoid artrit, lupus, tip 1 diyabet ve multipl skleroz gibi otoimmün hastalıkların riskini artırır.

HEPATİK

Bu tipteki insanlar, kanın alkol ve uyuşturucu gibi zehirli maddelerden arındırılmasıyla görevli hayati bir organ olan, hızla yaşlanan bir karaciğerden muzdariptir. Hızlı yaşlanma, kişi yaşlandıkça karaciğerin düzgün çalışma kabiliyetini azaltır ve siroz hastalığına karşı aşırı duyarlı hale getirir.

NEFROTİK

Nefrotik yaş tipi böbrekle ilgilidir; idrar üretmek için kandaki atıkları filtreler, vücut sıvılarını dengeler ve kan basıncını yönetmeye yardımcı olur. Hızla yaşlanan böbreklerden şikayetçi olan kişiler, yaşamlarının ilerleyen dönemlerinde yüksek tansiyon ve böbrek yetmezliği yaşayabilirler.