Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde kabul edilen anayasa değişikliğiyle devletin yönetim biçimi Cumhuriyet olarak belirlenirken Mustafa Kemal Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk cumhurbaşkanı seçildi. Atatürk, aynı gün Meclis’te yaptığı konuşmada yeni devletin geleceğine ilişkin mesajlar verdi.
Cumhuriyet’in ilanı için Meclis toplandı
Türkiye Büyük Millet Meclisi arşivlerine ilişkin aktarımlara göre Meclis, 29 Ekim 1923 Pazartesi günü saat 18.00’de İsmet İnönü başkanlığında toplandı. Anayasa Komisyonu tarafından hazırlanan anayasa değişikliği teklifi, görüşülmek üzere gündeme alındı.
Teklifin en önemli hükümlerinden biri, “Türkiye Devleti bir cumhuriyettir” ifadesiydi. Düzenlemeyle devletin yönetim biçimi açıkça belirlenirken cumhurbaşkanının seçilmesi ve hükümetin oluşturulmasına ilişkin esaslar da tanımlandı.
Meclis’te kabul edilen anayasa değişikliğiyle Cumhuriyet resmen ilan edildi. Kararın ardından yapılan seçimde Mustafa Kemal Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk cumhurbaşkanı oldu.
Atatürk’ün Cumhurbaşkanı olarak ilk konuşması
Cumhurbaşkanı seçildikten sonra TBMM kürsüsüne çıkan Mustafa Kemal Atatürk, yaptığı konuşmada Millî Mücadele sırasında Türk milletinin gösterdiği kararlılığa dikkat çekti. Yeni devletin başarısına ilişkin inancını dile getiren Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti’nin çalışmalarla dünyaya kendisini kanıtlayacağını vurguladı.
Atatürk, konuşmasını şu sözlerle tamamladı:
“Türkiye Cumhuriyeti mesut, muvaffak ve muzaffer olacaktır.”
Bu sözler, Cumhuriyet’in ilan edildiği gün yeni devletin geleceğine ilişkin ortaya konulan hedefleri yansıtan tarihî mesajlardan biri olarak kayıtlara geçti.
Cumhuriyet’e giden süreç nasıl başladı?
Cumhuriyet’in ilanına uzanan süreç, Mustafa Kemal Atatürk’ün 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkmasıyla başlayan Millî Mücadele dönemine dayanıyor. Kurtuluş Savaşı’nın ardından yeni devletin siyasi ve idari yapısının oluşturulması için önemli adımlar atıldı.
Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin açılması ve Millî Mücadele’nin başarıya ulaşmasıyla birlikte yeni devletin yönetim biçiminin belirlenmesi gündeme geldi. Ankara, 13 Ekim 1923’te başkent ilan edildi. Bu gelişmenin ardından hükümetin kuruluşunda yaşanan sorunlar, yönetim biçiminin açıkça belirlenmesi ihtiyacını daha da öne çıkardı.
28 Ekim 1923 akşamı Mustafa Kemal Atatürk, çalışma arkadaşlarıyla yaptığı görüşmede Cumhuriyet’in ertesi gün ilan edileceğini bildirdi. Hazırlanan anayasa değişikliği teklifi, 29 Ekim’de Meclis’e sunularak kabul edildi.
29 Ekim nasıl millî bayram oldu?
Cumhuriyet’in ilanının yıl dönümü, 1925 yılında kabul edilen düzenlemeyle millî bayram olarak belirlendi. O tarihten bu yana 29 Ekim, Türkiye’de törenler ve çeşitli etkinliklerle kutlanıyor.
Cumhuriyet Bayramı, yurt dışındaki Türk temsilciliklerinde ve Türk toplumunun yaşadığı farklı ülkelerde düzenlenen etkinliklerle de anılıyor. Birleşik Krallık’ta yaşayan Türk toplumu için de 29 Ekim, Türkiye’nin tarihini ve Cumhuriyet’in kuruluşunu hatırlatan önemli günlerden biri.
