Maliye Bakanı John Healey, 28 Ekim’de açıkladığı ilk bütçesinde hane halkının yaşam maliyetlerini azaltmaya, işletmeleri desteklemeye ve kamu yatırımlarını artırmaya yönelik bir dizi önlem duyurdu.
Hükümet, enerji faturalarına destek sağlarken bazı işletme vergilerini azaltmayı, asgari ücreti yükseltmeyi ve konut edinmeyi kolaylaştırmayı hedefliyor. Açıklanan önlemlerin bir bölümü 2027’den itibaren yürürlüğe girecek.
1. Milyonlarca haneye £100 enerji desteği verilecek
Bütçenin haneleri doğrudan ilgilendiren en önemli kararlarından biri, 2027’de yapılması planlanan £100 tutarındaki enerji desteği oldu.
İngiltere’de Council Tax A, B, C ve D gruplarındaki hanelerin yararlanacağı ödemenin 20 milyona kadar haneyi kapsaması hedefleniyor. Hükümet, Birleşik Krallık’ın diğer bölgelerinde de benzer destek sağlanması için kaynak ayrılacağını açıkladı. Ödemenin maliyetinin yaklaşık £2,6 milyar olması bekleniyor.
Ödemenin kesin tarihi, başvuru gerekip gerekmeyeceği ve uygunluk koşullarının bütün ayrıntıları henüz açıklanmış değil. Bu nedenle desteğin tüm hanelere otomatik olarak ödeneceği sonucuna varılmamalı.
2. Gaz faturalarındaki sabit günlük ücret kaldırılacak
Hükümet, gaz faturalarında tüketim miktarından bağımsız olarak alınan standing charge adı verilen sabit günlük ücreti kaldırmak için enerji düzenleyicisi Ofgem’den işlem yapmasını isteyecek.
Bu ücret, hane gaz kullanmasa bile faturaya ekleniyor. Hükümet, düzenlemenin yaklaşık 23 milyon haneyi kapsamasını ve 2027’de ya da mümkün olan en kısa sürede uygulanmasını hedefliyor.
Sabit ücretlerin kaldırılmasıyla bazı maliyetler gazın birim fiyatına aktarılacak. Hükümetin hesaplamasına göre hanelerin yaklaşık yüzde 60’ı yılda ortalama £45 tasarruf edebilir.
Önceki hükümetin hidrojen projelerini finanse etmek amacıyla gaz faturalarına eklemeyi planladığı verginin de kaldırılması kararlaştırıldı. Bu projelerin kamu kaynaklarıyla finanse edilmesi planlanıyor.
3. Elektrik faturalarındaki KDV indirimi uzatılacak
Elektrik faturalarına uygulanan geçici KDV indiriminin süresi 1 Temmuz 2027’ye kadar uzatılacak. Hükümet, bu kararın Nisan 2027’de Ofgem’in yıllık enerji fiyat sınırını yaklaşık £50 azaltacağını belirtiyor.
Hükümet ayrıca enerji faturalarını uzun vadede azaltmak amacıyla yeni bir politika çerçevesi hazırlayacağını açıkladı. Yeni yaklaşım kapsamında, hane faturalarına yeni politika maliyetleri eklenmemesi; yalnızca faturaları düşüren veya enerji arzı için zorunlu olan maliyetlere izin verilmesi hedefleniyor.
4. Asgari ücret 1 Nisan 2027’de artacak
Ulusal yaşam ücreti (National Living Wage), 1 Nisan 2027’den itibaren yüzde 3,9 artırılarak saat başına £13,21’e çıkarılacak. Hükümet, artışın 2,3 milyon düşük ücretli çalışanı kapsayacağını ve bu ücret üzerinden tam zamanlı çalışan bir kişinin yıllık brüt kazancını yaklaşık £910 artıracağını açıkladı.
Ücret artışı çalışanların brüt kazancını yükseltecek. Ancak kişinin eline geçecek net tutar, vergi ve National Insurance kesintileri gibi etkenlere bağlı olacak.
5. Akaryakıt vergisi indirimi Temmuz 2027’ye kadar uzatılacak
Benzin ve dizelde litre başına 5 peni olarak uygulanan akaryakıt vergisi indirimi altı ay daha uzatılacak. Önceden planlanan vergi artışının da 1 Temmuz 2027’ye ertelenmesi kararlaştırıldı. Böylece sürücüler için vergi indirimi kış ve ilkbahar döneminde devam edecek.
Hükümet, bu parlamento dönemindeki kararların toplam etkisiyle Nisan 2027’de benzin ve dizelin, önceki hükümetin planlarına kıyasla litre başına 15 peni daha ucuz olacağını öngörüyor.
Hükümetin hesaplamasına göre önceki planlarla karşılaştırıldığında ortalama otomobil sürücüsünün toplam tasarrufu £230, büyük yük taşıtlarında £472, ağır yük taşıtlarında ise yaklaşık £4.000 olacak.
6. İş için kendi aracını kullananlara vergi avantajı
İş amacıyla kendi aracını kullanan çalışanlar ve serbest meslek sahipleri için vergiden muaf kilometre ödemelerinde değişiklik yapılacak.
İlk 10.000 iş mili için standart oran kalıcı olarak mil başına 45 peniden 55 peniye çıkarılacak. Bu sınırı aşan mesafelerde daha önce 25 peni olan oran ise 35 peniye yükseltilecek. Düzenlemenin yaklaşık 2 milyon çalışanı ve 1 milyon serbest meslek sahibini desteklemesi bekleniyor.
7. Elektrikli araçların bazı halka açık şarj noktalarında ücret düşecek
Hükümet, yerel ve daha düşük güçlü halka açık elektrikli araç şarj noktalarında fiyatları azaltmayı planlıyor. Açıklamaya göre bu adım, söz konusu şarj noktalarını kullanan elektrikli araç sürücülerine yılda ortalama £150 tasarruf sağlayabilir.
Tasarruf, aracını nerede ve ne sıklıkta şarj ettiğine bağlı olacağından bütün elektrikli araç sahipleri için aynı miktarda gerçekleşmesi beklenmiyor.
8. İlk kez ev alacaklara yeni destekler geliyor
Bütçede ev sahibi olmayı kolaylaştırmaya yönelik birkaç düzenleme açıklandı.
Yeni First Time Buyer ISA
İlk kez ev alacak kişilerin peşinat biriktirmesini kolaylaştırmak amacıyla yeni bir First Time Buyer ISA hesabı oluşturulacak. Hesabın ayrıntılı koşullarının sektörle birlikte geliştirilmesi planlanıyor.
Lifetime ISA cezası azaltılacak
Lifetime ISA hesabından para çekerken uygulanan ceza oranı bugünden itibaren yüzde 25’ten yüzde 20’ye düşürülecek. Böylece mevcut £450.000’lik mülk fiyatı sınırının üzerindeki bir konutu satın almak isteyen ilk kez ev alacakların, paralarını çekmeleri durumunda daha düşük kesintiyle karşılaşması amaçlanıyor.
İlk evini alacaklara yönelik Your First Home Scheme
Hükümet, Your First Home Scheme aracılığıyla 70.000 kişinin konut sahibi olmasına yardımcı olmayı ve ilk kez ev alanların aylık giderlerini yüzlerce sterlin azaltmayı hedefliyor.
Sosyal ve uygun fiyatlı konut yatırımı
Sosyal ve uygun fiyatlı konutlar için £1,5 milyar ek kaynak ayrıldı. Böylece önümüzdeki on yıldaki toplam sermaye yatırımının £40 milyarın üzerine çıkarılması planlanıyor.
Hükümet ayrıca sokakta yaşayan kişilere yönelik destek için gelecek iki yılda £432 milyon ek kaynak ayıracağını açıkladı.
9. Emeklilerin bir bölümü gelir vergisi ödemeyecek
Nisan 2027’den itibaren State Pension yaşının üzerindeki kişiler için yeni bir Pension Tax Allowance uygulaması başlayacak.
Toplam geliri yeni devlet emekli maaşının değerine kadar olan kişilerin gelir vergisi ödememesi hedefleniyor. Hükümet, 2027-28 döneminde yaklaşık 500.000 emeklinin bu düzenlemeden yararlanacağını; bunların yaklaşık 290.000’inin hiç gelir vergisi ödemeyeceğini, geri kalanların ise kademeli bir vergi avantajı elde edeceğini tahmin ediyor.
10. Tasarruf ve kira gelirlerine uygulanan vergi artacak
Nisan 2027’den itibaren tasarruf ve mülk gelirlerine uygulanan gelir vergisi oranları bütün vergi dilimlerinde iki yüzde puan artırılacak.
Hükümet, vergi mükelleflerinin yüzde 84’ünün bu değişiklik nedeniyle daha yüksek bir vergi faturasıyla karşılaşmayacağını belirtiyor. Ayrıntılı etki, kişinin tasarruf ve kira gelirinin tutarına ve vergi durumuna bağlı olacak.
Nakit ISA için yıllık £20.000 sınırı ise korunacak. Hükümet ayrıca ilk kez Stocks and Shares ISA yatırımı yapacak kişilere yönelik yeni bir teşvik oluşturma olasılığını sektörle birlikte değerlendirecek.
11. Küçük işletmelerin business rates yükü azaltılacak
İngiltere’de perakende, konaklama ve eğlence sektöründeki işletmelere yönelik business rates desteği genişletilecek.
Küçük işletmeler için indirim eşiği £12.000’den £18.000’e çıkarılacak. Hükümet, bu değişiklikle yaklaşık 70.000 ek işletmenin business rates ödemekten çıkmasını ve söz konusu sektörlerdeki işletmelerin yaklaşık yarısının bu vergiyi hiç ödememesini hedefliyor.
Ayrıca perakende, konaklama ve eğlence sektöründeki işletmelerin business rates faturalarının iki yıl boyunca reel olarak dondurulması planlanıyor. Temmuz ayında açıklanan pub ve büyük olmayan canlı müzik mekânlarına yönelik yüzde 20’lik indirim de paketin parçası.
Bu düzenlemeler İngiltere’deki business rates sistemiyle ilgili. İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda’da işletme vergileri devredilmiş yetkiler kapsamında olduğundan, benzer uygulamalar ilgili yönetimlerin kararlarına bağlı olacak.
12. Bankaların ödediği ek vergi geçici olarak iki katına çıkacak
Hükümet, enerji desteğinin finansmanına katkı sağlamak amacıyla bankaların ödediği Bank Corporation Tax Surcharge oranını yüzde 3’ten yüzde 6’ya çıkaracak.
Artış 15 ay sürecek ve uygulamanın 31 Mart 2028’de sona ermesi planlanıyor. Hükümet, bu düzenlemeyle yaklaşık £1,5 milyar gelir elde etmeyi hedefliyor.
Bu vergi artışı doğrudan hanelere uygulanan bir vergi değil. Bankaların kredi, tasarruf veya diğer hizmetlerinin fiyatlarını nasıl etkileyeceği ise ayrıca değerlendirilmesi gereken bir konu.
13. 100’den fazla ürünün ithalat tarifesi kaldırılacak
Hükümet, 100’den fazla ürün üzerindeki ithalat tarifelerini askıya alacağını açıkladı. Örnekler arasında fırınlanmış fasulye, çikolata ve kornişon turşu bulunuyor. Gübre ve kerosen tipi ısıtma yakıtları için de tarifelerde indirim yapılacak.
Hükümet, gıda ürünlerindeki tarife indirimlerinin tüketicilere yılda £120 milyon ila £185 milyon arasında tasarruf sağlayabileceğini öngörüyor. Ancak ithalat vergilerinin düşmesi, marketlerin bütün ürünlerin fiyatlarını aynı oranda indireceği anlamına gelmiyor.
14. Çevrim içi satış platformlarına KDV sorumluluğu getirilecek
Ekim 2027’den itibaren çevrim içi pazar yerleri, platformlarını kullanan uygun koşullardaki Birleşik Krallık işletmelerinin satışlarında KDV tahsil etmekle yükümlü olacak.
Hükümet, düzenlemenin çevrim içi satışlarda vergi kaçırılmasını engellemeyi ve aynı ürünleri satan fiziksel mağazalarla internet satıcıları arasındaki rekabet koşullarını dengelemeyi amaçladığını belirtiyor.
Daha büyük özel araç kiralama ve taksi işletmelerinin de yolculuğun toplam ücreti üzerinden KDV hesaplaması gerekecek. Hükümet, daha küçük ve yerel taksi işletmelerini bu değişikliğin dışında tutmayı planlıyor.
15. Kumar makinelerinde vergi artacak
Yüksek riskli oyun makinelerinden alınan Machine Games Duty oranı yüzde 20’den yüzde 25’e çıkarılacak.
Hükümet ayrıca vape dükkânları ile yetişkinlere yönelik oyun merkezlerinin bazı business rates indirimlerinden yararlanmasını sona erdirecek. Bu önlemler, küçük işletmelere yönelik vergi paketinin finansmanına katkı sağlayacak.
16. Bakım ödeneğinde gelir sınırına bağlı keskin kayıp değiştirilecek
Carer’s Allowance alan kişiler, haftalık kazanç sınırını çok küçük bir miktar aşsalar bile haftalık £86,45 tutarındaki ödeneğin tamamını kaybedebiliyordu.
Hükümet, bu keskin sınırı kaldırarak kazanç sınırı aşıldığında ödeneğin her ek £1 kazanç için £1 azaltılacağı yeni bir sistem getirmeyi planlıyor. Böylece bakım sorumluluğu olan kişilerin ek çalışma saatleri veya maaş artışı nedeniyle bütün ödeneği bir anda kaybetmesinin önüne geçilmesi amaçlanıyor.
Yeni sistemin, gerekli bilişim altyapısı hazırlandıktan sonra 2030-31 mali yılında başlaması planlanıyor. Dolayısıyla bu değişiklik hemen yürürlüğe girmeyecek.
17. Serbest çalışan ebeveynlere yönelik ödeme genişletilecek
Ebeveynlik ödemeleri, daha önce bu haktan yararlanamayan serbest çalışan babaları ve partnerleri de kapsayacak şekilde genişletilecek. Hükümet, 160.000’den fazla ek ebeveynin yeni düzenlemeden yararlanmasını bekliyor.
Düzenlemenin kapsamı ve uygulama koşulları ayrıca açıklanacak. Bu nedenle bütün serbest çalışan ebeveynlerin otomatik olarak ödeme almaya hak kazanacağı varsayılmamalı.
18. Post Office şubeleri ve paket gönderme hizmetleri genişletilecek
Hükümet, ülke genelinde toplam sayıyı 1.000’e çıkaracak şekilde daha fazla Post Office paket bırakma kutusu kurmayı ve mali yıl sonuna kadar 600 şubeyi yenilemeyi planlıyor. Amaç, paket gönderme ve iade işlemlerini daha kolay hâle getirmek.
19. Evlerde enerji tasarrufu için yeni kredi programı
Yeni Warm Homes kredi programı, hanelerin güneş panelleri, batarya sistemleri ve ısı pompalarının ilk kurulum maliyetlerini zamana yaymasına yardımcı olacak.
Hükümet, bu teknolojilerin birlikte kullanılmasıyla enerji faturalarında yılda £550’ye kadar tasarruf sağlanabileceğini belirtiyor. Bu tutar her hane için garanti edilen bir tasarruf değil; sistemlerin maliyeti, kullanım biçimi ve konutun özelliklerine bağlı olacak.
20. Elektrik tüketimi yüksek sanayi işletmelerine destek
Nisan 2027’den itibaren British Industrial Competitiveness Scheme kapsamında uygun görülen 10.000’den fazla işletmenin elektrik faturalarının yüzde 25’e kadar azaltılması planlanıyor.
Destek, özellikle elektrik tüketimi yüksek sanayi sektörlerini ve bunların tedarik zincirindeki belirli işletmeleri kapsayacak.
21. Yeni yatırım ve teknoloji programları
Bütçede ekonomik büyümeyi ve istihdamı desteklemeye yönelik büyük ölçekli yatırım planları da açıklandı.
-
Rolls-Royce ile sivil ve savunma havacılığı için yeni nesil gaz türbini teknolojileri geliştirmek üzere 10 yıllık, £2,5 milyarlık ortak program başlatılacak.
-
Yaşam bilimleri sektöründe Manchester, Oxford ve Loughborough’da toplam £1 milyarın üzerinde yeni kamu-özel sektör yatırımı duyuruldu.
-
Yapay zekâ alanında güvenlik, yerli şirketlerin büyümesi ve altyapı için £700 milyonluk paket açıklandı.
-
National Wealth Fund ve British Business Bank’a toplam £20,4 milyarlık ek kaynak sağlanacak. Hükümet, bu yatırımların çeşitli sektörlerde 140.000 işi desteklemesini veya oluşturmasını bekliyor.
Bu yatırımların önemli bir bölümü doğrudan hane halkına ödeme yapılması anlamına gelmiyor; amaç uzun vadede işletmelerin büyümesini, istihdamı ve üretimi desteklemek.
22. Yerel yönetimlere daha fazla mali yetki verilecek
Hükümet, belediye başkanlarına 2028’den itibaren gelir vergisi gelirlerinden pay verilmesini planlıyor. Ayrıca yerel yönetimlere geceleme üzerinden alınabilecek turizm vergisi uygulama yetkisi verilmesi için yasal düzenleme hazırlanacak.
Yerel ve bölgesel yönetimlerin business rates gelirlerinin tamamını on yılın sonuna kadar ellerinde tutabilmeleri de hedefleniyor. Bu değişikliklerin yerel hizmetlerin finansmanını ve bölgesel yatırım kararlarını etkilemesi bekleniyor.
23. Savunma harcamaları artırılacak
Hükümet, £15 milyarlık Savunma Yatırım Planı’nın finansmanını bütçeye dâhil etti. Daha önce finansmanı sağlanmamış £4,7 milyarlık bölüm de plana eklendi.
Savunma harcamalarının 2027-28 döneminde gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 2,7’sine ulaşması hedefleniyor. Hükümet, NATO’nun daha uzun vadeli harcama hedeflerine ilişkin ayrıntıları gelecek yılki harcama değerlendirmesinde açıklayacağını bildirdi.
24. Kamu maliyesi ve ekonomik büyüme hedefleri
Healey, bütçenin kamu maliyesinde istikrarı korumayı ve borçlanmayı zaman içinde azaltmayı hedeflediğini söyledi. Hükümetin bütçe tahminlerine göre 2029-30 döneminde günlük kamu harcamalarının vergi gelirleriyle karşılanması kuralı için £15 milyarlık hareket alanı bulunacak.
Bu rakamlar, hanelere dağıtılacak bir kaynak değil; hükümetin bütçe kurallarına uyumunu ve kamu maliyesinde beklediği hareket alanını gösteriyor.
