İSTANBUL (AA) - Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı (TÜYEK) ve Sabancı Üniversitesi Sakıp Sabancı Müzesi işbirliğiyle düzenlenen 'Şehid Ali Paşa ve Yazma Eser Koleksiyonu' tanıtım toplantısı, Süleymaniye Sıbyan Mektebi'nde düzenlendi.
Moderatörlüğünü TÜYEK yazma eser uzmanı Menderes Velioğlu'nun üstlendiği programda yazma eserler koleksiyonerleri arasında önemli bir yere sahip olan ve 18. yüzyıl Osmanlı İmparatorluğu sadrazamlarından Şehid Ali Paşa'nın koleksiyonerliği ele alındı.
- 'Şehid Ali Paşa, cephede şehit olmuş dramatik bir vedanın sahibidir'
TÜYEK Başkanı Dr. Coşkun Yılmaz, açılışta yaptığı konuşmada, Şehid Ali Paşa'nın, cesur ve adanmış bir figür olduğunu vurgulayarak, 'Şehid Ali Paşa, cephede şehit olmuş dramatik bir vedanın sahibidir. Bugün bizler onun, kültür ve kitap üzerinden zamana meydan okuyuşunun hatırasını yad edeceğiz. Şehid Ali Paşa'nın koleksiyonu bizim gibi yazma eserlerle ilgilen meslek erbabı için özel bir anlama sahiptir. O, kitabın asırları aşan bir saltanatının temsilcisidir. Kendisi hem bir kütüphane kurmuş hem de bugünler de bizlerin çabasını gösterdiğimiz yazma eserin kıymetini bilmiş bir zattır. Bu açıdan bugünkü toplantının istisnai bir anlama sahip olduğunu düşünüyorum. Etkinliğin faydalı olmasını temenni ediyorum.' dedi.
Müzelerin sayısız koleksiyona ev sahipliği yaptığını dile getiren Sakıp Sabancı Müzesi Müdürü Dr. Nazan Ölçer, 'Ben bir müzeciyim. Bize toplu bir koleksiyon geldiğinde hayretle o kişinin bu koleksiyonu nasıl bir araya getirdiğini düşünürüz. Bu koleksiyonerler, bizim tarihle bağımızı sağlayan temel kişilerdir. Koleksiyonlar arasında ilk sırada yer alan ise hiç şüphesiz kitaptır. Şehid Ali Paşa, kitapla ilgili her koleksiyonun içinde yer alan bir isimdir. Bizler bu değerle kitap aşığı, meraklı bir koleksiyoneri bu toplantı vesilesiyle hem tanıma hem anma fırsatı bulacağız.' ifadelerini kullandı.
Etkinlikte konuşan TÜYEK Katalog Birimi Koordinatörü Ali Aslan, kurum olarak birçok yazma esere katkı sunduklarının altını çizerek, 'TÜYEK, 2014'te kataloglama faaliyetlerine başlamış, 2025 itibarıyla ise yeni bir sürece girilmiştir. Dr. Coşkun Yılmaz başkanlığında bir 'acil eylem planı' devreye koyulmuştur. Böylece henüz araştırmacının hizmetine sunulmamış verileri ilk elden okuyucuların bilgisine sunmuş olduk. Bu yeni yaklaşımda eserin temel bilgilerini ortaya koymaya gayret ediyoruz. Gösterdiğimiz bu çaba, uzun vadedeki kataloglama faaliyetine de önemli bir katkı sunmaktadır.' şeklinde konuştu.
- 'Şehid Ali Paşa sadece istifçi değil, kitapları okuyan bir koleksiyoner ve kitapseverdir'
Sabancı Üniversitesi Sanat ve Sosyal Bilimler Fakültesi Öğretim Üyesi ve Orient-İnstitut Araştırmacısı Prof. Dr. Tülay Artan, son 25 yılda Batı ve Kuzey Amerika tarihçiliğinde yazma eserlere duyulan ilginin arttığını söyledi.
Yazma eserlere dair akademik dünyada farklı çalışmalar yürütüldüğüne işaret eden Artan, 'Müze ve kütüphanelerdeki kataloglama süreçlere dair ilgi her geçen gün artıyor. Osmanlı tarihçiliği de bu alanda nasibini almıştır. Bu durumun ortaya çıkışında yazma eserlerin kataloglama çalışmalarındaki yeniliklerin de etkisi vardır. Bunlar bize yaptığımız araştırmalarda önemli katkılar sunmaktadır.' dedi.
Artan, Şehid Ali Paşa Koleksiyonu'na dair 2017'de, '18. Yüzyıl Osmanlı Bilgi Üretimi ve Dağılımı Yazma Eserler ve Koleksiyonları' adlı bir proje başlattıklarını dile getirerek, şöyle devam etti:
'Bu projeye başlarken, kitap ve kataloglama süreçlerinden ziyade, bir tarihçi olarak sorularım vardı ve Şehid Ali Paşa Koleksiyonu'na bu doğrultuda yaklaşıyordum. Kitapsever ya da koleksiyon bir zatın bilginin toplanma ve dağılımındaki etkisini önemsiyordum. Kitap toplamak, istiflemek oldukça önemli bir eylemdir. Bu eylem, sahaflıktan farklı olmak üzere, bir okurun okuyacağından fazla kitaba sahip olmasını anlatmaktadır. Şehid Ali Paşa, bu anlamda önemli bir yerde durmaktadır.'
2017 yılında başlattıkları proje kapsamında kendisi için iki sorunun ön plana çıktığını belirten Artan, şunları kaydetti:
'Bunlardan ilki, Şehid Ali Paşa'nın, kütüphanesini 3 senelik sadrazamlık zamanında neden ve nasıl toplamış olduğuydu. Sorulardan ikincisi ise Süleymaniye Yazma Eserler Şehit Ali Paşa Koleksiyonu envanteri ışığında, vakıf kütüphanelerinin el yazması stoklarının İslami ilimlerle sınırlı olup olmadığıydı. Şehid Ali Paşa'nın bir kitapsever ve koleksiyoner olarak tanımlanabilir mi? Ali Paşa'nın benzerlerinden ayrılan bir müteşebbis olduğunu belirtmek gerekiyor. Şehid Ali Paşa, 3 yıllık sadrazamlığında 8 bin kitap toplamıştır ve bu, çok önemli bir anlama sahiptir ama bunun dışında karşımızda sıra dışı bir okur vardır. Şehid Ali Paşa sadece istifçi değil, kitaplarını okuyan bir koleksiyoner ve kitapseverdir.'
İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Kadir Turgut'un, Prof. Dr. Tülay Artan'ın başkanlığında yürütülen '18. Yüzyıl Osmanlı Bilgi Üretimi ve Dağılımı Yazma Eserler ve Koleksiyonları' çalışmasının dijital ortamda yürütülen çalışmalarına dair bilgilere yer verdiği etkinlik, soru cevap bölümünün ardından sona erdi.