İngiltere ile Avrupa Birliği, Brexit sonrasında ilişkileri yeniden düzenlemek için yürüttükleri görüşmelerde 20 Kasım’da anlaşmaya vardı.
Brüksel’de yapılan AB zirvesinde açıklanan paket, iki taraf arasındaki ticaret engellerinin azaltılmasını, gençler için karşılıklı yaşama ve çalışma imkânı oluşturulmasını ve karbon piyasalarının yeniden birbirine bağlanmasını kapsıyor.
Başbakan Andy Burnham hükümeti anlaşmayı tamamlanmış bir müzakere süreci olarak duyurdu. Ancak Avrupa Birliği, düzenlemelerin yürürlüğe girmesi için İngiltere’nin AB ülkelerinden gelen üniversite öğrencilerine uyguladığı harçlarda indirim yapmasını bekliyor.
Gıda ticaretinde kontroller ve evrak yükü azalacak
Anlaşmanın önemli başlıklarından biri, İngiltere ile AB arasındaki gıda ve tarım ürünleri ticaretini kolaylaştıracak düzenleme.
Hayvanlar, bitkiler ve bunlardan elde edilen ürünlerin sınır geçişlerinde bugün istenen sertifika ve kontrollerin büyük bölümünün kaldırılması hedefleniyor.
Bu kapsamda İngiltere, gıda güvenliği, hayvan ve bitki sağlığı alanlarında AB kurallarıyla uyum sağlayacak. Böylece ihracat ve ithalat yapan işletmelerin karşılaştığı bürokratik işlemlerin ve sınır gecikmelerinin azaltılması bekleniyor.
İngiliz hükümeti, anlaşmanın ülke ekonomisine yılda 5,1 milyar sterline kadar katkı sağlayabileceğini tahmin ediyor.
Düzenlemenin tüketiciler açısından da önemi var. Ticaret maliyetlerinin düşmesi ve ürünlerin sınırda daha az beklemesi, gıda fiyatları üzerindeki baskıyı azaltabilir. Gıda anlaşmasının 2028 Mart ayından itibaren uygulanması öngörülüyor.
Gençlere üç yıla kadar çalışma ve eğitim imkânı
Paketin bir diğer önemli bölümü, İngiltere ile AB arasında gençler için kurulacak karşılıklı hareketlilik programı. Buna göre iki taraftan da yılda 100 bine kadar genç, karşı ülkede belirli bir süre yaşama, çalışma veya eğitim görme imkânına sahip olabilecek.
Irish Times’ın aktardığı anlaşma ayrıntılarında programın 18-32 yaş grubunu kapsayacağı ve gençlere üç yıla kadar kalış imkânı tanıyacağı belirtiliyor. İngiltere başlangıçta programa yılda 50 bin kişilik sınır önermişti. Müzakerelerde bu sayının 100 bine çıkarılması üzerinde uzlaşıldı.
Bu program, Brexit öncesindeki serbest dolaşım hakkının geri gelmesi değil. Katılımcı sayısı sınırlı olacak ve kalış süresi belirli koşullara bağlanacak. Dolayısıyla tüm İngiliz ve AB vatandaşlarına açık, sınırsız bir yaşama ve çalışma hakkı oluşturmayacak.
Karbon piyasaları yeniden bağlanacak
Anlaşma, İngiltere ile AB’nin emisyon ticaret sistemlerini yeniden birbirine bağlamasını da içeriyor. Bu sistemler, sanayi kuruluşlarının sera gazı salımları için izin satın almasını gerektiriyor.
Piyasaların birbirine bağlanmasıyla İngiltere ve AB arasında ticaret yapan çelik ve alüminyum gibi ürünlerin, karşılıklı karbon sınır vergilerinden etkilenmemesi hedefleniyor. Böylece özellikle ihracatçı sanayi kuruluşlarının maliyetlerinin düşürülmesi amaçlanıyor.
İngiliz hükümeti, karbon piyasalarının bağlantısının ekonomiye yılda 3,8 milyar sterline kadar katkı sağlayabileceğini tahmin ediyor.
Üniversite harçlarında henüz anlaşma sağlanamadı
Müzakerelerin en tartışmalı başlıklarından biri, AB ülkelerinden İngiltere’de üniversite okumaya gelen öğrencilerin ödeyeceği ücretler oldu.
Brexit sonrasında AB vatandaşları, İngiliz öğrencilerle aynı yerel harç tarifesinden yararlanamıyor. Genellikle uluslararası öğrenci ücretleri uygulanıyor ve bu ücretler yerel öğrenci harçlarından çok daha yüksek olabiliyor.
AB, öğrencilerinin İngiltere’de İngiliz öğrencilerle aynı ücretleri ödemesini istedi. İngiliz hükümeti ise bu talebi kabul etmek yerine daha düşük bir ücret tarifesi üzerinde durdu. Son görüşmelerde AB tarafının, öğrencilerin mevcut uluslararası ücretlerden daha az ödemesini ancak üniversitelerin eğitim maliyetlerini karşılayacak bir düzenlemeyi kabul ettiği bildirildi.
AB, harç düzenlemesi yapılmadan diğer anlaşmaların uygulanmayacağını belirtiyor. Bu nedenle gıda ticareti, gençlik programı ve karbon piyasalarına ilişkin uzlaşma sağlanmış olsa da uygulama takvimi üniversite ücretleri konusundaki sürece bağlı.
Burnham, Brexit sonrası ilişkilerin yeniden ele alınmasını istiyor
Başbakan Andy Burnham, göreve geldikten sonra İngiltere’nin Avrupa Birliği ile ilişkilerinin daha kapsamlı biçimde ele alınması gerektiğini savundu.
Burnham, Brexit’in ülkeye vaat edilen sonuçları getirmediğini ve İngiltere’nin kazandıklarından daha fazlasını kaybettiğini söyledi. Avrupa ile daha yakın iş birliğini ekonomik ve siyasi açıdan gerekli gördüğünü açıkladı.
Burnham’ın yaklaşımı yalnızca ticaret anlaşmalarıyla sınırlı değil. İngiltere’nin uzun vadede AB’ye yeniden katılmasının da seçenekler arasında tartışılabileceğini söyledi. Ancak bunun yakın zamanda gerçekleşecek bir adım olmadığını, İngiliz kamuoyunun desteğini ve AB üyesi ülkelerin oybirliğini gerektireceğini de kabul ediyor.
İngiltere ile AB arasındaki ilişkileri yeniden düzenleme süreci Burnham’dan önce başlamıştı. İki taraf Mayıs 2025’teki ilk ortak zirvede güvenlik, savunma, ticaret ve gençlerin hareketliliği gibi alanlarda iş birliğini geliştirme kararı almıştı. 2026 zirvesinde açıklanan paket, o dönemde belirlenen hedeflerin somut anlaşmalara dönüştürülmesi yönünde yeni bir adım oldu.
Brexit tartışması yeniden siyasetin merkezinde
Burnham’ın AB ile daha yakın ilişki kurma ve gelecekte yeniden üyeliği tartışmaya açma yaklaşımı, İngiltere’de Brexit konusundaki siyasi tartışmaları da yeniden gündeme taşıdı.
Brexit karşıtları, AB ile ticaretin zorlaşmasının, iş gücü hareketliliğinin kısıtlanmasının ve işletmelerin artan bürokratik yükünün ülke ekonomisini olumsuz etkilediğini savunuyor. Burnham da Brexit’in ekonomik ve siyasi sonuçlarının yeniden değerlendirilmesi gerektiğini söylüyor.
Brexit’i destekleyen kesimler ise AB kurallarına yeniden uyum sağlanmasının İngiltere’nin kendi kararlarını alma yetkisini sınırlayabileceği görüşünde. Tartışmanın önemli başlıklarından biri de İngiltere’nin, karar alma süreçlerinde oy hakkı olmadan AB kurallarını uygulamak zorunda kalması. Yeni anlaşma kapsamında İngiliz yetkililerin bazı AB düzenlemeleri hazırlanırken görüş bildirebilmesi, ancak karar oylamalarına katılamaması öngörülüyor.




